Άρθρα

ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ:

Ο λεγόμενος Santa Claus ή ‘μυθικός αϊ Βασίλης’ με τα κόκκινα ρούχα και το φτερωτό έλκηθρο. Ποιος είναι πραγματικά;

Ο Santa Claus δεν είναι άλλος από τον δικό μας άγιο Νικόλαο ενωμένο όμως με μύθους βορειοευρωπαϊκούς. Ο γνωστός μας μεγάλος άγιος Νικόλαος, επίσκοπος Μύρων της Μικράς Ασίας, ο άγιος των φτωχών, των απόρων κοριτσιών, των παιδιών και των ναυτικών, έγινε πολύ γνωστός στην Ευρώπη μετά την κοίμησή του το 345 μ.Χ. Είχε ριζώσει η φήμη του στην Γερμανία και Ολλανδία. Γι’ αυτό και παρέμεινε σαν φιγούρα της λαϊκής φαντασίας. Όταν οι Ολλανδοί μετέφεραν την ιδέα του αγίου Νικολάου στην Αμερική τον 17^ο αιώνα, παρουσιάστηκε σιγά σιγά σαν καλοκάγαθος παππούς. Και το 1809 παρουσιάστηκε με την μορφή του άϊ Βασίλη να έρχεται πάνω σε άλογο την παραμονή της γιορτής του αγίου Νικολάου. Με τον καιρό η γιορτή του επειδή συνδέθηκε με δώρα προς τα παιδιά μετακινήθηκε την 1^η Ιανουαρίου. Η μορφή του αγίου Νικολάου στη συνέχεια αναμείχθηκε με γερμανικούς και Σκανδιναβικούς μύθους και κατέληξε να πετάει με έλκηθρο, να φοράει γούνα, να έχει κάτασπρη γενειάδα, να είναι χοντρός και να κατεβαίνει από καμινάδες. Και όλα αυτά τα έκανε γιατί ήταν για τους ξένους τελώνιο, στο ανάστημα νάνος και συνοδευόταν από ξωτικά. Έτσι κατασκευάστηκε ο Άϊ Βασίλης, ο οποίος βέβαια σε πολλές χώρες της Ευρώπης έχει άλλες ονομασίες όπως: Σεν Νικολά, Φάδερ Κρίστμας (πατέρας των Χριστουγέννων), Γεροχειμώνας, Άρχοντας του χιονιού κ.λπ. Το 1931 ο Άϊ Βασίλης παίρνει την μορφή που έχει και σήμερα από την Coca Cola, η οποία ανέθεσε σε έναν αμερικανό καλλιτέχνη να οριστικοποιήσει την μορφή του καλοκάγαθου γέροντα σαν διαφημιστικό της προϊόν. Έτσι ο καλλιτέχνης τον σχεδίασε μεγαλόσωμο, του έδωσε το κόκκινο χρώμα της Coca Cola και τον έβαλε να δωρίζει τα μπουκάλια της.

Ο δικός μας Μέγας Βασίλειος, ποιος ήταν;

Ο δικός μας Άγιος Βασίλειος υπήρξε άγιος των γραμμάτων, μεγάλος Πατέρας της Εκκλησίας, αρχιεπίσκοπος Καισαρείας της Καππαδοκίας, ασκητικός και αδύνατος. Όχι πρόσωπο καλοπέρασης και ευτραφής, όπως παρουσιάζεται ο άγιος Βασίλης των διαφημίσεων. Μοίρασε την περιουσία του στους φτωχούς, ήταν φιλάνθρωπος και ελεήμονας, έτρεφε χιλιάδες κόσμο που είχε ανάγκη και ίδρυσε μάλιστα ολόκληρη πόλη, την Βασιλειάδα, η οποία περιείχε ιδρύματα για ανακούφιση των ασθενών. Έφυγε για την άνω Ιερουσαλήμ σε ηλικία 49 ετών και επειδή πέθανε την 1^η Ιανουαρίου του 379 μ.Χ. καθιερώθηκε να γιορτάζεται την Πρωτοχρονιά. Υπήρξε πανεπιστήμονας όσο ζούσε^. και έμεινε στην μνήμη του λαού να διδάσκει τα παιδιά το αλφαβητάριο, να ευλογεί τους ανθρώπους και να προσφέρει αγάπη. Όχι να μοιράζει δηλαδή δώρα στα παιδιά, αλλά αντίθετα όπου πάει, σύμφωνα με τη λαϊκή παιδαγωγική φαντασία, να τον κερνάνε οι νοικοκυραίοι ξηρούς καρπούς και σπιτικά γλυκά. Με τα συγγράμματά του καταπολέμησε την μαγεία, την αστρολογία και τον αποκρυφισμό, ενώ ο αμερικάνος άγιος Βασίλης είναι ο ίδιος μάγος, πετάει και κάνει παρέα με ξωτικά. Με λίγα λόγια ο παχύσαρκος άγιος που μπαίνει από καμινάδες, είναι ο άγιος των καταναλωτών και της Κόκα κόλα που δεν ενδιαφέρεται για την μόρφωση παρά για την εφήμερη ευτυχία, την καλοπέραση και την ‘μαγεία’ των Χριστουγέννων, τα εφέ δηλαδή και την φαντασία και όχι για την ουσία των Χριστουγέννων, που είναι η σωτηρία των ανθρώπων δια του Θεανθρώπου, όπως σε όλη του την ζωή δίδαξε με τα λόγια και το παράδειγμά του ο Μέγας Βασίλειος (βλ. Κ.Γ. Παπαδημητρακόπουλου, ‘ΟΧΙ στα Χριστούγεννα της παγκοσμιοποίησης και της Νέας Εποχής’, εκδ. Φωτοδότες).

ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟ ΒΑΠΤΙΣΤΗ:

Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής κατέχει μεγάλη θέση στην ζωή της Εκκλησίας. Σε διάφορες εικόνες εμφανίζεται με φτερά αγγέλου.

Στο Ευαγγέλιο του Λουκά διακρίνουμε ότι περιγράφεται παράλληλα με την γέννηση του Ιησού και η γέννηση του Ιωάννη του Βαπτιστή, γιου του Ζαχαρία και της Ελισάβετ. Θα πρέπει να γνωρίζουμε πως υπήρχαν τότε κύκλοι μαθητών του Ιωάννη που θεωρούσαν τον δάσκαλό τους Μεσσία και εκλεκτό του Θεού και όχι τον Ιησού. Όσοι από τις ομάδες αυτές δεν πίστεψαν στον Χριστό, οδηγήθηκαν στη συνέχεια σε αιρετικές αποκλίσεις. Σε αντιδιαστολή με αυτή την πίστη, ο Λουκάς παραθέτει από την παράδοση της Εκκλησίας τη γέννηση του Ιωάννη και την προσωπικότητά του, που ως χαρακτηριστικό έχει το να ακολουθεί τον Χριστό και να επισημαίνει ότι είναι απεσταλμένος Του και μόνο και ότι ο ίδιος δεν είναι παρά μεγάλος προφήτης Του. Προετοιμάζει το δρόμο για τον Χριστό, αλλά δεν είναι ο Μεσσίας του Ισραήλ, όπως πίστευαν κάποιοι. Άλλωστε, ο 12ετής Ιησούς τονίζει αργότερα μέσα στον ναό των Ιεροσολύμων ότι βρίσκεται στο σπίτι του πατέρα Του. Αυτός λοιπόν είναι ο ενσαρκωθείς Θεός και όχι ο Ιωάννης ο Πρόδρομος (βλ. Σάββα Αγουρίδη-Σωκράτη Νίκα, ‘Ο Χριστός και ο καινούριος κόσμος του Θεού, ΟΕΔΒ, 1993).

Είναι αλήθεια πως ο Ιωάννης υπήρξε μεγάλος ασκητής και αυτός που προετοίμασε, σαν ένας νέος προφήτης Ηλίας, τον κόσμο της εποχής του να δεχθεί τον Χριστό. Σαν μεγάλος μαγνήτης καρδιών, μαγνήτιζε τις καρδιές των ανθρώπων χάριν του Χριστού και υπήρξε δείκτης του Θεανθρώπου. Βάπτιζε μεγάλα πλήθη κόσμου που εξομολογούνταν πρώτα τις αμαρτίες τους, αλλά το βάπτισμά του σκόπιμα δηλώνεται ότι ήταν βάπτισμα μετανοίας και όχι λυτρωτικό, όπως του Χριστού και μετέπειτα της Εκκλησίας. Ζούσε αγγελική ζωή πάνω στη γη. Τρεφόταν με άγρια χόρτα και άγριο μέλι, φορούσε χιτώνα φτιαγμένο με τρίχες καμήλας και ήταν ανυπόδητος. Έδειχνε έτσι την περιφρόνησή του προς τα υλικά αγαθά. Για όλα αυτά ονομάστηκε επίγειος άγγελος. Άλλωστε ωρίμασε στην έρημο, που είναι το πανεπιστήμιο των αγίων. Εκεί έζησε θαυμαστή ζωή λιτότητας και εκούσιας φτώχιας. Έχτισε την γέφυρα για να περάσει ο κόσμος από την εποχή της Π.Δ. στον νέο κόσμο της χάριτος. Μιλούσε για δικαιοσύνη και αλήθεια. Και επειδή κατέκρινε τους πάντες και τα πάντα, όπου έβρισκε την παρανομία και την ανηθικότητα, έγινε μισητός στην πολιτική και θρησκευτική ηγεσία των χρόνων του. Γι’ αυτό και η Ηρωδιάδα, με την οποία συζούσε παράνομα ο αδελφός του άντρα της, ο βασιλιάς Ηρώδης, κατάφερε και τον οδήγησε στον θάνατο (βλ. και Δ. Τριαντάφυλλου - Α. Αργυρόπουλου, ‘Ο Ιησούς Χριστός, ο Καινούριος Κόσμος του Θεού και Εμείς’, εκδ. Πατάκη, Αθ. 2004 & Νικολάου Νευράκη, ‘Ο Χριστός και ο Καινούριος Κόσμος του Θεού’, Αθ. 1989).

ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ:

Για την παιδική ηλικία του Χριστού έχουμε πολύ λίγες πληροφορίες. Γιατί συμβαίνει αυτό.

Τους ευαγγελιστές δεν ενδιέφερε να μας γεμίσουν με ιστορικές λεπτομέρειες για την ζωή του Χριστού, ούτε να γράψουν μια βιογραφία για τα χρόνια της επίγειας παρουσίας Του. Δεν πρόκειται για ιστορικές περιγραφές τύπου Θουκιδίδη, ούτε για δημοσιογραφικές πληροφορίες. Δεν σώζεται άλλωστε ούτε πώς ήταν ο Χριστός στο πρόσωπο, ούτε ο τρόπος ζωής και οι ασχολίες Του από 13 έως 30 ετών. Εκείνο που ένοιαζε τους ευαγγελιστές ήταν να παρουσιάσουν τα γεγονότα της σωτηρίας από την ηλικία των 30 ετών περίπου, όταν ο Χριστός βγήκε στην δημόσια ζωή και το κήρυγμα. Να διασώσουν το θείο του λόγο και τη διδασκαλία του, αλλά και τα κυριότερα θαύματά του, καθώς και τα γεγονότα του σταυρικού θανάτου του και της ανάστασής του. Ως εκ τούτου, προκαλεί ενδιαφέρον ότι στα Ευαγγέλια σώζονται συνολικά μόνο 6 ώρες από τα λόγια του Ιησού και 40 ημέρες δράσης Του. Τα Ευαγγέλια δεν χωρίζονται δηλαδή από τη συλλογική ζωή της Εκκλησίας και γράφτηκαν για να απαντήσουν στις ποιμαντικές ανάγκες των τοπικών εκκλησιαστικών κοινοτήτων. Δεν αποτελούν ιστορικά κείμενα με την τρέχουσα όπως είπαμε σημασία, αλλά κατηχητικά εγχειρίδια που αφορούν την ιστορία της σωτηρίας και την διδαχή στους νεοφερμένους πιστούς. Γι’ αυτό όποιοι προσπάθησαν να τα εξηγήσουν εκτός εκκλησιαστικού περιβάλλοντος έφθασαν σε αδιέξοδο. Τα εξιστορούμενα γεγονότα της παράδοσης της Θείας Ευχαριστίας κατά τη Μεγάλη Πέμπτη λ.χ. ή των Παθών του Κυρίου γράφτηκαν για να απαντήσουν στα ερωτήματα των πιστών (και γενικά βέβαια να πληροφορήσουν): Γιατί τελούμε τη Θεία Κοινωνία ενωμένοι στον ναό και ποια είναι η σημασία των κοινών δείπνων; Ή, με ποια έννοια τιμάμε την ταφή και τα πάθη του Χριστού, αφού συνελήφθη και εκτελέσθηκε ως κοινός κατάδικος από την πολιτική και θρησκευτική ηγεσία; κ.ο.κ.

ΓΙΑ ΤΑ ΑΓΙΑ ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ:

Αντίθετα, στην Βάπτιση του Χριστού αναφέρονται και οι τέσσερις ευαγγελιστές. Η σπουδαιότητα του γεγονότος αυτού για την ζωή της Εκκλησίας, που το κράτησε βαθειά στην μνήμη της με τον τίτλο ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ.

Η Βάπτιση του Κυρίου ήταν η αρχή της δημόσιας δράσης του. Τριάντα ετών πλέον, επισκέφτηκε τον Ιωάννη τον Βαπτιστή και του ζήτησε να τον βαπτίσει στον Ιορδάνη ποταμό. Ο Ιωάννης αρνήθηκε αρχικά, λόγω ταπείνωσης, αλλά ο Ιησούς του εξήγησε ότι ήταν μέρος του σχεδίου του Θεού για την σωτηρία του κόσμου. Ο Χριστός υπήρξε αναμάρτητος. Γι’ αυτό μόλις βαπτίστηκε ανέβηκε αμέσως από το νερό, αφού δεν είχε αμαρτίες για να εξομολογηθεί. Όσο όμως βρισκόταν μέσα στα νερά του Ιορδάνη ποταμού εμφανίστηκε η Αγία Τριάδα: Ακούστηκε η φωνή του Πατέρα να λέει «Αυτός είναι ο αγαπημένος και εκλεκτός μου Υιός», αλλά και το Άγιο Πνεύμα φάνηκε με τη μορφή του περιστεριού να κατεβαίνει στο κεφάλι του Ιησού. Γι’ αυτό και ονομάζεται η βάπτιση του Κυρίου Θεοφάνεια, διότι έχουμε την ταυτόχρονη εμφάνιση του Τριαδικού Θεού.

Οι βασιλείς χρίονταν τότε με λάδι ή με μύρο. Σε αντιδιαστολή, ο Ιησούς χρίεται από το ίδιο το Άγιο Πνεύμα Μεσσίας, που θα πει χρισμένος, «Χριστός Κυρίου». Είναι ο πνευματικός βασιλιάς του νέου κόσμου της χάριτος. Το Πνεύμα του Θεού εγκαινιάζει μέσω του Ιησού έναν κόσμο αγάπης, ειρήνης, δικαιοσύνης, ισότητας, ευσπλαχνίας, σε αντίθεση με τους βασιλείς του παλιού κόσμου, που επιβάλλονται με τη βία και χρησιμοποιούν κοσμική εξουσία. Ο Χριστός θα είναι στο εξής υπηρέτης όλων, ενώ οι άρχοντες των εθνών καταδυναστεύουν τους πολίτες τους. Το να συμπλέεις με τον Κύριο σημαίνει να είσαι εκούσιος υπηρέτης και όχι εξουσιαστής των άλλων. Να προσφέρεις και να μιμείσαι τη δική Του ζωή.

Ήδη από τον 4^ο αιώνα το γεγονός των Θεοφανείων απέκτησε μεγάλη σπουδαιότητα για την Εκκλησία. Οι χριστιανοί γιόρταζαν την 6^η Ιανουαρίου σαν αρχή του χρόνου. Για τον λαό μας είναι γιορτή μεγάλη, γιατί τότε αγιάζονται τα νερά και φεύγουν μακριά οι πονηρές δυνάμεις. Σε ορισμένες περιοχές οι άνθρωποι κάθε καινούριο ρούχο το πρωτοφορούν τα Φώτα για να είναι ευλογημένο. Πιστεύουν ακόμη ότι την παραμονή των Φώτων οι ουρανοί είναι ανοιχτοί και εισακούονται οι επιθυμίες των ανθρώπων. Πολύ σπουδαία λειτουργική πράξη είναι και ο μεγάλος αγιασμός, που γίνεται την ημέρα των Φώτων. Τότε ο Σταυρός βυθίζεται στην θάλασσα ή στο ποτάμι ή στο νερό κάποιας δεξαμενής, ανάλογα με τις δυνατότητες κάθε περιοχής. Προηγείται μεγάλη πομπή, με τα εξαπτέρυγα επικεφαλής και τους ιερείς ντυμένους με τα ιερά άμφια.

Έχει σχέση το βάπτισμα του Ιησού με το δικό μας βάπτισμα; Μεγάλη! Όπως ο Ιησούς στη βάπτισή του αναγνωρίστηκε ως Υιός του Θεού, έτσι και εμείς γινόμαστε με το βάπτισμά μας παιδιά του Θεού, μέλη της Εκκλησίας. Με το Χρίσμα δεχόμαστε τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, παίρνουμε την θεία δύναμη και οπλιζόμαστε πνευματικά για να αγωνιστούμε στον στίβο της ζωής. Καλούμαστε δε να αγωνιστούμε για την βασιλεία του Θεού μέσα στον κόσμο που ζούμε (βλ. και Σάββα Αγουρίδη, όπου ανωτέρω).

Ο αγιασμός των υδάτων. Ο σταυρός, το ξύλο της σωτηρίας.

Κατά τη διάρκεια των Θεοφανείων γίνεται ο μεγάλος αγιασμός των νερών. Σκοπός είναι ο εξαγνισμός του νερού που είναι το πολυτιμότερο στοιχείο ζωής. Αγιάζεται το νερό και όλη η φύση μετατρέπεται σε φορέα της χάριτος του Θεού για τη σωτηρία των ανθρώπων. Η Εκκλησία επειδή ενδιαφέρεται για την οικολογία και σέβεται τη φύση έχει ακολουθίες για τη φύση, τα ζώα, τα αντικείμενα και τις ασχολίες του ανθρώπου, όπως το λάδι, το νερό, το κρασί κ.α. Σε όλα αυτά προβάλλει τον σταυρό. Ο σταυρός ρίχνεται στη θάλασσα γιατί είναι ξύλο πλέον σωτηρίας, αφού μαρτύρησε πάνω του ο Χριστός. Και μας δείχνει ότι πρέπει να συνοδεύει κάθε πιστό χριστιανό. Φυσικά, ο ίδιος ο Χριστός άγιασε αρχικά τα νερά, με την βάπτισή του, και οι μαθητές του βάπτιζαν μεγάλο πλήθος κόσμου. Επομένως ο Κύριος ήταν εκείνος που μας έδειξε την χρήση του νερού σαν μέσο εξαγνισμού. Και λίγο πριν βέβαια ο άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος, ο αποκαλούμενος και Βαπτιστής.

Μιχαήλ Χούλης
Θεολόγος

ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ:

1. Κ.Γ. Παπαδημητρακόπουλου, ‘ΟΧΙ στα Χριστούγεννα της παγκοσμιοποίησης και της Νέας Εποχής’, εκδ. Φωτοδότες
2. Σάββα Αγουρίδη-Σωκράτη Νίκα, ‘Ο Χριστός και ο καινούριος κόσμος του Θεού’, 1993
3. Νικολάου Νευράκη, ‘Ο Χριστός και ο Καινούριος Κόσμος του Θεού’, Αθ. 1989
4. Δ. Τριαντάφυλλου - Α. Αργυρόπουλου, ‘Ο Ιησούς Χριστός, ο Καινούριος Κόσμος του Θεού και Εμείς’, εκδ. Πατάκη, Αθ. 2004

• Γράφουμε μόνο στα Ελληνικά, όχι Greeklish - παρακαλούμε σεβαστείτε την ελληνική γλώσσα
• Δεν γράφουμε ολόκληρο το σχόλιο με ΚΕΦΑΛΑΙΑ.
• Αποφεύγουμε τις ύβρεις και τους απαξιωτικούς, ανυπόστατους ή προσβλητικούς χαρακτηρισμούς.
• Δεν υπάρχει περιορισμός στο μέγεθος του κειμένου, ωστόσο καλό θα ήταν να περιοριστείτε σε σύντομους σχολιασμούς.