Τα hospice είναι μια παγκόσμια κοινωνική δραστηριότητα με κύριο χαρακτηριστικό την αναγνώριση της ποιότητας στη ζωή των ασθενών με προχωρημένη και μη αναστρέψιμη νόσο.
Ομολογουμένως μ΄ έχει εντυπωσιάσει! Αναφέρομαι στο Μητροπολίτη Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ.κ. Νικόλαο. Πρόκειται για μια χαρισματική , μια ξεχωριστή προσωπικότητα στο χώρο της Εκκλησίας.
Πλούσιο το βιογραφικό του : γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1954. Είναι απόφοιτος του τμήματος Φυσικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Μετά την ολοκλήρωση των στρατιωτικών του υποχρεώσεων μετέβη στις Η. Π. Α, όπου και συνέχισε τις μεταπτυχιακές σπουδές του στην Αστροφυσική (Πανεπιστήμιο Harvard), τη Μηχανολογία και τη Βιοϊατρική Τεχνολογία (Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης, ΜΙΤ). Ακολούθως, και παράλληλα προς την επιστημονική του έρευνα, σπούδασε την επιστήμη της Θεολογίας στη Θεολογική Σχολή του Τιμίου Σταυρού στη Βοστώνη, από όπου και έλαβε τους τίτλους Master of Theological Studies και Master of Theology.
Το 1989 επέστρεψε στην Ελλάδα. Για δύο και πλέον χρόνια έζησε στο Άγιο Όρος, εκάρη δε μοναχός στην Ιερά Μονή Στομίου Κόνιτσας και εν συνεχεία χειροτονήθηκε διάκονος και πρεσβύτερος. Από το Μάιο του 1990 μέχρι και την χειροτονία του σε Μητροπολίτη το 2004, διακόνησε ως οικονόμος στο εν Αθήναις Ιερόν Μετόχιο της Αναλήψεως , της Ιεράς Μονής Σίμωνος Πέτρας του Αγίου Όρους. Το 2003 αναγορεύθηκε διδάκτωρ της Θεολογίας στον τομέα της Χριστιανικής Ηθικής και Κοινωνιολογίας (Βιοηθικής) στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης.
Από το 1991 διδάσκει πανεπιστημιακά μαθήματα ιατρικού, βιοηθικού και θεολογικού περιεχομένου στις Ιατρικές Σχολές των Πανεπιστημίων Κρήτης και Αθηνών, καθώς και στη Θεολογική Σχολή Balamand του Λιβάνου. Το 1993 ίδρυσε το πρώτο στην Ελλάδα Κέντρο Βιοϊατρικής Ηθικής και Δεοντολογίας, από το 1998 είναι πρόεδρος της Ειδικής Επιτροπής επί της Βιοηθικής της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, είναι μέλος του Εθνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων, μέλος της Επιτροπής Βιοηθικής της Διακοινοβουλευτικής Συνέλευσης Ορθοδόξων και επίσημος εκπρόσωπος της Εκκλησίας της Ελλάδος σε πολυάριθμεςς διεθνείς επιτροπές, συνέδρια και εκδηλώσεις.
Αφορμή για τη γνωριμία μου με την προσωπικότητα και το έργο του αλλά και το έργο της μονάδας ανακουφιστικής φροντίδας ΄΄Γαλιλαία΄΄, της οποίας είναι ιδρυτής και η ψυχή της , στάθηκε μια ιστορία (αληθινή ιστορία) από το βιβλίο του <<Εκεί που δε φαίνεται ο Θεός>>...Πρόκειται για την ιστορία της μικρής Ολγας , την οποία ο Σεβασμιότατος έζησε από κοντά και η οποία βρισκόταν στο τελευταίο στάδιο της επάρατης νόσου στην Αμερική (Βοστώνη) . ΄΄Η μικρή Ολγα κατόρθωσε να διαψεύσει τους καλύτερους επιστήμονες στον κόσμο, να ξεσχίσει και τη λογική και την εμπειρία των στατιστικών και των αισθήσεων, και να επιβεβαιώσει ότι - όπου Θεός βούλεται νικάται φύσεως τάξις - και ότι πράγματι και στις μέρες μας - ζει Κύριος Παντοκράτωρ -.Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ.κ.Νικόλαος.
Μονάδα Ανακουφιστικής Φροντίδας ΄΄Γαλιλαία΄΄
Η Διευθύντρια της μονάδας ανακουφιστικής φροντίδας της Ι.Μ. Μεσογαίας και Λαυρεωτικής «Γαλιλαία» , η γυναικολόγος κ. Αλίκη Τσερκέζογλου , μίλησε στο ραδιοφωνικό σταθμό της Ι.Μ.Σύρου , για το έργο της μονάδας... ''Η ανακουφιστική φροντίδα περιλαμβάνει την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων και της ψυχολογικής επιβάρυνσης που προκαλεί μια απειλητική για τη ζωή νόσος. Δεν αντικαθιστά τη θεραπεία που ακολουθεί ο ασθενής, αλλά παρέχεται ταυτόχρονα με αυτή. Στόχος της είναι να προλαμβάνει και να ανακουφίζει συμπτώματα όπως ο πόνος, η ναυτία, η κόπωση, η δύσπνοια, η αϋπνία και να βελτιώνει την ποιότητα ζωής. Ακόμα προσφέρει ψυχολογική και πνευματική υποστήριξη στον πάσχοντα και την οικογένειά του. Η επιθυμία μας να αγκαλιάσουμε το μυστήριο της ζωής και του θανάτου και να δώσουμε στους πάσχοντες αφενός μεν την αίσθηση ότι είναι επιθυμητοί, αγαπητοί και πολύτιμοι, αφετέρου δε την ελπίδα που γεννά η πίστη στον Θεό.
Η ανάγκη παροχής ανακουφιστικής φροντίδας γίνεται ιδιαίτερα επιτακτική στους ογκολογικούς ασθενείς. Χρειάζεται πέρα από την καλή διάθεση, επιμονή, υπομονή και ψυχικό σθένος. Οι εθελοντές που θα έλθουν σε επαφή με τους ασθενείς και τους οικείους τους πρέπει να έχουν επαρκή κατάρτιση. Έτσι περνούν ένα μακρύ διάστημα εκπαίδευσης και αξιολόγησης ώστε να καταστούν ικανοί να ανταπεξέλθουν. Η φροντίδα ενός ασθενούς τελικού σταδίου δεν είναι εύκολη υπόθεση...Το πρόγραμμα απευθύνεται σε ασθενείς με καρκίνο τελικού σταδίου που διαμένουν στην περιοχή εντός της Ιεράς Μητροπόλεως Μεσογαίας και Λαυρεωτικής. Όραμά μας εκτός από τη μονάδα κατ οίκον ανακουφιστικής φροντίδας είναι και η δημιουργία Ξενώνα ανακουφιστικής φροντίδας, όπου μπορούμε να προσφέρουμε συνολική φροντίδα. Έτσι οι ασθενείς θα μπορούν να επιλέξουν ανάμεσα στα προγράμματα κατ΄οίκον φροντίδας, ημερήσιας φροντίδας ή και φιλοξενίας. Κινητήρια δύναμη του όλου εγχειρήματος είναι ο Σεβ. Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ.κ. Νικόλαος΄΄.
Η ανάγκη πρωτοεμφανίστηκε με τους ογκολογικούς ασθενείς
΄΄Έπρεπε κάποιος να σταθεί στο πλευρό του ασθενούς, να τον ακούσει, να τον προσέξει, να καταγράψει τις δυσκολίες του, να τον κάνει να νοιώσει αγαπητός, να μοιραστεί μαζί του και με τους άμεσους συγγενείς του την αδυναμία της πλήρους ιάσεως αλλά και να δώσει τη διαβεβαίωση της μέχρι τέλους και με κάθε μέσο βοήθειας και συμπαραστάσεως. Αυτή η ανθρώπινη στάση σταδιακά εξελίχθηκε σε επιστήμη και σε ειδικότητα που ονομάστηκε ανακουφιστική φροντίδα. Περιλαμβάνει ιατρική και συμβουλευτική αγωγή, νοσηλευτική αξιολόγηση και φροντίδα, ψυχολογική υποστήριξη του ασθενούς και των φροντιστών του και κοινωνική συμπαράσταση στην επίλυση προβλημάτων σχετικών με τη νόσο του. Παράλληλα φροντίζει τις πνευματικές ανάγκες και βοηθά στην αντιμετώπιση των επιτακτικών υπαρξιακών ερωτημάτων του ασθενούς, αναγνωρίζοντας συνάμα και την ανάγκη για ενεργό συμπαράσταση στην διαχείριση των πρακτικών και ψυχολογικών προβλημάτων, όπως και του πένθους των συγγενών. Όταν κάποιος ασθενής βρεθεί στην κατάσταση που τα ποικίλα θεραπευτικά σχήματα δεν μπορούν πλέον να τον βοηθήσουν και η ελπίδα της θεραπείας γι’ αυτόν έχει εξαντληθεί, τότε η μόνη δυνατότητα που μας δίνεται είναι να τον ανακουφίσουμε από τους πόνους, τις κατακλίσεις, τις αναπνευστικές δυσκολίες και φυσικά να του συμπαρασταθούμε όσο γίνεται πνευματικά και ψυχολογικά. Ο ασθενής δεν υπάρχει λόγος να παραμείνει στο νοσοκομείο αλλά δεν έχει και που να πάει. Υπάρχει λοιπόν η δυνατότητα είτε να του παρασχεθεί φροντίδα στο σπίτι είτε να ενταχθεί σε ένα πρόγραμμα ημερήσιας φροντίδας είτε και να εισαχθεί σε ειδικό χώρο ως εσωτερικός ασθενής. Αυτό το τελευταίο ονομάζεται hospice. Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ.κ. Νικόλαος(παλαιότερη συνέντευξη).
Hospice
Τα hospice είναι μια παγκόσμια κοινωνική δραστηριότητα με κύριο χαρακτηριστικό την αναγνώριση της ποιότητας στη ζωή των ασθενών με προχωρημένη και μη αναστρέψιμη νόσο, προσφέροντάς τους ανακούφιση, στοργή, αγάπη, ούτως ώστε ν΄ αποχωρούν με αξιοπρέπεια. Ο όρος hospice προέρχεται από τη λατινική λέξη hospitium. Ηταν χώρος που χρησίμευε ως καταφύγιο για την ανάπαυση κουρασμένων ταξιδιωτών που επέστρεφαν από προσκυνήματα και ως στέγη αρρώστων που προσέφευγαν σε εκκλησίες και μοναστήρια για να θεραπευτούν.
Στην Ελλάδα κατά την Ομηρική εποχή, όλοι οι ξένοι , χωρίς εξαίρεση , τύχαιναν φροντίδας σε ξενώνες κάτω από την προστασία του Ξενίου Διός, του θεού των ξένων και των αδυνάτων.Το 476-1453 τα Hospices εμφανίστηκαν ως ξενώνες στους οποίους προσέφευγαν οι ταξιδιώτες για ξεκούραση, περίθαλψη τραυματιών, ασθενών, ή βοήθεια γερόντων. Στη συνέχεια στην Αναγέννηση την περίοδο 1300-1600, ιδρύθηκαν τα πρώτα Hospices στην Ευρώπη, για τους λεπρούς, τους ανήμπορους και για άτομα με μεταδοτικές λοιμώξεις.
O όρος Hospice χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στη Lyon της Γαλλίας, το 1842, για τη φροντίδα ανθρώπων τελικού σταδίου.Τη σημερινή έννοια, δηλαδή τη λέξη hospice, χώρος φιλοξενίας ανθρώπων που ευρίσκονται στο τελικό στάδιο, την υιοθέτησαν από τη Μητέρα Τερέζα στην Ινδία, η οποία και έδωσε το έναυσμα να εδραιωθεί και να ολοκληρωθεί τελικά, στην Αμερική. Ο όρος χρησιμοποιήθηκε από την Ιατρό Dame Cicely Saunders, η οποία και ίδρυσε το πρώτο hospice -St. Cristopher`s- σε ένα προάστιο του Λονδίνου. Η Saunders προώθησε την ιδέα της εξειδικευμένης φροντίδας στην Αμερική κατά την επίσκεψή της στο Πανεπιστήμιο ``Yale`` το 1963. Η ιδέα προήλθε από μία ασθενή η οποία κατά το τελευταίο στάδιο της ζωής της, ανέφερε λέξεις σχετικά με την ανακούφιση, την καλοσύνη και την φιλία.
Επίκεντρο της φροντίδας είναι ο άρρωστος και η οικογένεια του. Η άσκηση ανακουφιστικής φροντίδας παρέχεται από μια καλά συντονισμένη ομάδα που αποτελείται από εξειδικευμένο ιατρό, νοσηλευτή, κοινωνικό λειτουργό, ψυχολόγο, εργοθεραπευτη, ιερέα και εθελοντές. Η ομάδα μπορεί να πλαισιωθεί και από άλλες ειδικότητες ανάλογα με τις ανάγκες. Κινητήριος δύναμη αυτής της ομαδικής προσπάθειας είναι η επικοινωνία, που προϋποθέτει ότι οι υπευθυνότητες κάθε μέλους είναι κατανοητές και σεβαστές από τα άλλα.Κάθε νοσηλευόμενος έχει το δικό του προσωπικό χώρο, επιστρατεύεται γνώση και τεχνολογία για τη μέγιστη αυτοεξυπηρέτησή του. Υπάρχει δυνατότητα φιλοξενίας συγγενών, συμπληρωματικών θεραπειών και καλλωπισμού.
Παγκοσμίως , σήμερα λειτουργούν μονάδες παροχής ανακουφιστικής φροντίδας (hospice) σε ενενήντα χώρες , προσαρμοσμένες στο πολιτιστικό πλαίσιο και το υγειονομικό σύστημα κάθε χώρας. Όσο αφορά την Ελλάδα τα τελευταία χρόνια υπάρχει ένα βαθμιαία αυξανόμενο ενδιαφέρον που εκδηλώνεται από μεμονωμένα άτομα ή διεπιστημονικές ομάδες και εμφανίζεται ως : ιατρεία πόνου, μονάδες βραχείας νοσηλείας και κατ? οίκον νοσηλεία. Όμως στην μεγάλη πλειοψηφία δεν υπάρχουν κλίνες για ανακουφιστική φροντίδα στα νοσοκομεία, ξενώνες και οι ασθενείς τελικού σταδίου αντιμετωπίζονται σε κλίνες οξείας νοσηλείας γενικών ή ογκολογικών νοσοκομείων, ιδιωτικές κλινικές ή στο σπίτι από την οικογένεια του ασθενούς, που είναι και το πιο ουσιαστικό υποστηρικτικό σύστημα.
΄΄Ανακουφίζω σημαίνει ξαλαφρώνω, σηκώνω από το βάρος του άλλου, του το κάνω πιο κούφο, πιο ελαφρύ? δεν βοηθώ απλά, αλλά συμμετέχω στο δράμα του? δεν τον σώζω - το ξέρω αυτό εκ των προτέρων - τον παρηγορώ, του συμπαρίσταμαι, είμαι πολύ μαζί του.
Προσπαθώ να μην πονάει εκείνος και συμπονώ. Παίρνω πόνο, δε δίνω θεραπεία. Δεν αξίζει κάθε κόπο μια τέτοια προσπάθεια;΄΄ Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ.κ. Νικόλαος
Με εκτίμηση
Υποπλοίαρχος (ε.α.)
Ουρανία Πανταζή Π.Ν.