Άρθρο του Μάριου Ρούσσου
Μέλους της Κεντρικής Πολιτικής Επιτροπής ΠΑΣΟΚ
Το 1986 αποτέλεσε ορόσημο για τα γυναικεία δικαιώματα στην Ελλάδα. Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ προχώρησε τότε σε μια βαθιά κοινωνική και θεσμική μεταρρύθμιση: την αποποινικοποίηση της άμβλωσης. Μια πολιτική πράξη που δεν περιοριζόταν σε ένα μεμονωμένο νομοσχέδιο, αλλά εντασσόταν σε ένα ευρύτερο σχέδιο εκδημοκρατισμού, κοινωνικής προστασίας, ισότητας των φύλων και σεβασμού της αυτονομίας του σώματος της γυναίκας.
Γιατί η κοινωνία δεν προοδεύει με απαγορεύσεις, αλλά με δικαιώματα.
Και ας μην το ξεχνάμε: η Νέα Δημοκρατία καταψήφισε τότε το νομοσχέδιο.
Η αποποινικοποίηση της άμβλωσης δεν ήταν αποκομμένη από τις υπόλοιπες πολιτικές της εποχής. Αντίθετα, εντάχθηκε σε ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο, στο πλαίσιο του οποίου:
- θεμελιώθηκε το Εθνικό Σύστημα Υγείας (ΕΣΥ),
- δημιουργήθηκαν τα ΚΑΠΗ,
- αναπτύχθηκαν κοινωνικές δομές για τα παιδιά (παιδικοί σταθμοί, παιδικά χωριά SOS),
- ενισχύθηκαν οι πολιτικές για τα άτομα με αναπηρία,
- τέθηκαν οι βάσεις σύγχρονων δομών απεξάρτησης από τις ναρκωτικές ουσίες (όπως η «Ιθάκη»).
Το κράτος πρόνοιας της δημοκρατικής παράταξης δεν αντιμετώπισε τη γυναίκα ως “ηθικό πρόβλημα”, αλλά ως ισότιμο πολίτη, με δικαίωμα στην υγεία, την επιλογή και την αξιοπρέπεια.
Η γυναίκα έπαψε να αποτελεί αντικείμενο ηθικού ελέγχου και αναγνωρίστηκε θεσμικά ως υποκείμενο δικαιωμάτων.
Σχεδόν σαράντα χρόνια μετά, το ζήτημα επανέρχεται στον δημόσιο διάλογο μέσα από παρεμβάσεις που αμφισβητούν ευθέως ή εμμέσως τη νομιμοποίηση των αμβλώσεων, επικαλούμενες δημογραφικούς, ηθικούς ή αξιακούς λόγους. Πρόκειται για έναν λόγο που μετατοπίζει τη συζήτηση από τα δικαιώματα της γυναίκας προς συλλογικές αγωνίες περί «έθνους», «δημογραφικού» ή «ηθικής τάξης». Λόγους που μεταθέτουν τις ευθύνες της Πολιτείας στις πλάτες των γυναικών. Και αυτό δεν είναι απλώς προβληματικό· είναι επικίνδυνο και βαθιά αντιπροοδευτικό.
Η αντιπαραβολή είναι σαφής.
Το ΠΑΣΟΚ του 1986 νομοθέτησε με επίκεντρο το άτομο, τη γυναίκα και τη δημόσια υγεία, αναγνωρίζοντας ότι οι κοινωνικές πραγματικότητες δεν αντιμετωπίζονται με ποινές, αλλά με πολιτικές πρόληψης, στήριξης και παιδείας.
Αντίθετα, οι σημερινές αμφισβητήσεις επαναφέρουν έναν λόγο που, έστω και έμμεσα, ενοχοποιεί τη γυναικεία επιλογή και αποσιωπά τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες μέσα στις οποίες αυτή λαμβάνεται.
Ως μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΠΑΣΟΚ, αισθάνομαι την ανάγκη να τοποθετηθώ απολύτως καθαρά.
Η αποποινικοποίηση των αμβλώσεων το 1986 δεν ήταν μια τεχνική ρύθμιση ούτε μια “παραχώρηση της εποχής”. Ήταν συνειδητή, βαθιά προοδευτική πολιτική πράξη, ριζωμένη στις αξίες της δημοκρατικής παράταξης και στον πυρήνα της κοινωνικής αλλαγής που εξέφρασε το ΠΑΣΟΚ. Ήταν - και παραμένει - πολιτική επιλογή αξιών.
Γιατί προοδευτικό σημαίνει να βλέπεις την κοινωνική πραγματικότητα όπως είναι, όχι όπως θα ήθελαν και εξακολουθούν να θέλουν οι συντηρητικές φαντασιώσεις να είναι.
Η ιστορία μάς διδάσκει κάτι απλό αλλά κρίσιμο:
τα δικαιώματα δεν χαρίζονται, κατακτώνται και υπερασπίζονται.
Η σημερινή επαναφορά του ζητήματος αποδεικνύει ότι καμία κατάκτηση δεν είναι οριστικά δεδομένη. Τα δικαιώματα των γυναικών δεν κατοχυρώθηκαν από μόνα τους· κατακτήθηκαν πολιτικά. Και ως τέτοια, απαιτούν διαρκή υπεράσπιση.
Το ΠΑΣΟΚ οφείλει και μπορεί να είναι ξανά η δύναμη που δεν φοβάται τη σύγκρουση όταν διακυβεύονται η κοινωνική δικαιοσύνη, η ισότητα και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Αυτό είναι το προοδευτικό μας καθήκον.
