Τον κώδωνα του κινδύνου για το ενδεχόμενο αλλοίωσης του παραδοσιακού οικισμού των Καταπόλων και της αρχαίας πόλης της Μινώας κρούει η Europa Nostra. Ο κορυφαίος πολιτιστικός οργανισμός συμπεριέλαβε το νησί της Αμοργού στις επτά πιο απειλούμενες τοποθεσίες και μνημεία της πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ευρώπη για το 2026. Αιτία, τα δρομολογούμενα από τον δήμο σχέδια για επέκταση του λιμανιού των Καταπόλων και διάνοιξη νέων οδικών αξόνων που να το εξυπηρετούν.
Η επιλογή των επτά τόπων ή μνημείων που χαρακτηρίζονται ως τα πλέον απειλούμενα γίνεται από το διοικητικό συμβούλιο της Europa Nostra μέσα από τις υποψηφιότητες που υποβλήθηκαν από δημόσιους και ιδιωτικούς οργανισμούς σε όλη την Ευρώπη. Εκτός από την Αμοργό, ο κατάλογος περιλαμβάνει μνημεία και τοπία στην Ουγγαρία, στο Λουξεμβούργο, στη Μάλτα, στην Πορτογαλία, στη Ρουμανία και τη Σερβία.
Για ποιο λόγο επελέγη η Αμοργός; Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Europa Nostra, «τα Κατάπολα και η αρχαία πόλη της Μινώας συγκροτούν μια σπάνια ιστορική συνέχεια μεταξύ τοπίου, αρχαιολογικής κληρονομιάς και (ζώσας) κοινότητας κατοίκων. Αυτή η εύθραυστη ισορροπία, διαμορφωμένη μέσα από χιλιετίες αλληλεπίδρασης ανθρώπου και φύσης, βρίσκεται σε απειλή. Τα προτεινόμενα μεγάλης κλίμακας αναπτυξιακά έργα απειλούν, όχι μόνον έναν εξαιρετικής σημασίας αρχαιολογικό χώρο, αλλά και τον κοινωνικό και περιβαλλοντικό ιστό που καθορίζει την ταυτότητα του νησιού. Ο αρχαιολογικός χώρος της Μινώας, χαρακτηρισμένος ως «απόλυτης προστασίας» για την προστασία του φυσικού και αγροτικού περιβάλλοντός του, μαζί με τα Κατάπολα αποτελούν ένα ισχυρό παράδειγμα συνύπαρξης πολιτιστικής κληρονομιάς και τοπίου. Ο τόπος αυτός διαθέτει τις προϋποθέσεις να εξελιχθεί σε πρότυπο βιώσιμου τουρισμού και προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς για μικρά μεσογειακά νησιά που αντιμετωπίζουν παρόμοιες πιέσεις».
Περπατώντας και τιμώντας την ιστορία της Αμοργού
Οπως έχει αναδείξει η «Κ» με σειρά ρεπορτάζ της τα προηγούμενα χρόνια, η επέκταση του λιμένα Αμοργού και τα συνοδά οδικά έργα έχουν διχάσει το νησί. Ο δήμος είχε θέσει μια μελέτη για σημαντική επέκταση του λιμένα σε δημόσια διαβούλευση το 2023, ενώ στα μέσα της ίδιας χρονιάς εγκρίθηκε πολεοδομικό σχέδιο για το νησί, το οποίο προβλέπει επεκτάσεις λιμένων (Κατάπολα, Αιγιάλη), διάνοιξη 15 νέων δρόμων, επεκτάσεις οικισμών, δημιουργία αεροδρομίου και πολλά ακόμη. Ο δήμος και μέρος της κοινωνίας του νησιού εκτιμούν ότι πρόκειται για έργα απαραίτητα ώστε να αυξηθεί η τουριστική κίνηση και να εκσυγχρονιστούν οι υποδομές του. Αντιθέτως, πολλοί ντόπιοι ή σταθεροί φίλοι του νησιού βλέπουν την εξέλιξη αυτή ως «την αρχή του τέλους» της Αμοργού, καθώς δείχνει να υπηρετεί ένα άλλο αναπτυξιακό πρότυπο. Μέχρι στιγμής έχουν κατατεθεί τρεις προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας κατά του ΣΧΟΟΑΠ, η εκδίκαση των οποίων έπειτα από αρκετές αναβολές έχει μετατεθεί για τον Απρίλιο. Να σημειωθεί ότι στο νησί ιδρύθηκε σύλλογος (ονομάστηκε «Ο λιμήν») με σκοπό να υποστηριχθεί ο εκσυγχρονισμός αλλά όχι μια φαραωνική επέκταση του λιμανιού. Μέλη του συλλόγου έχουν σε λίγες ημέρες συνάντηση με τον επίτροπο για τις Βιώσιμες Μεταφορές και τον Τουρισμό Απόστολο Τζιτζικώστα, σε μια προσπάθεια να αποτρέψουν τη χρηματοδότηση με κοινοτικούς πόρους του έργου.
Η πλευρά του δήμου
Ο δήμαρχος Αμοργού Λευτέρης Καραΐσκος εκτιμά ότι το θέμα δεν έχει προσεγγιστεί στις πραγματικές του διαστάσεις, αλλά χαρακτηρίζεται από υπερβολή. «Κατ’ αρχάς είναι θετικό που ένας ευρωπαϊκός φορέας ασχολείται με τη Μινώα. Η κήρυξη του αρχαιολογικού χώρου έχει γίνει εδώ και 25 χρόνια, αλλά οι απαλλοτριώσεις ξεκίνησαν τρεις φορές και σταμάτησαν. Επομένως, δεν μπορεί να προχωρήσει η ανασκαφή και αξιοποίησή του», αναφέρει. «Οσον αφορά τον δρόμο, αυτός θα αποσυμφορήσει μεν το λιμάνι, αλλά ταυτόχρονα θα εξυπηρετήσει και την ανάδειξη της Μινώας, ενώ ο παλιός δρόμος θα καταργηθεί και θα μετατραπεί σε μονοπάτι».
Οσον αφορά τον λιμένα, ο κ. Καραΐσκος υποστηρίζει ότι τα σχέδια που παρουσιάζονται στην ανακοίνωση της Europa Nostra δεν αντιστοιχούν στην πραγματικότητα. «Πρόκειται για κάποια από τις αρχικές προτάσεις που τέθηκε σε διαβούλευση. Το λιμάνι σήμερα δεν είναι ασφαλές, τόσο το χερσαίο όσο και το θαλάσσιο τμήμα του. Με τον εκσυγχρονισμό του θα εξυπηρετηθεί η επιβατική κίνηση, ενώ θα θωρακιστεί ο οικισμός και απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Ζούμε εδώ και ξέρουμε τι είναι καλό για το νησί μας. Δυστυχώς αυτά υποκινούνται από κάποιους ανθρώπους που έρχονται εδώ το καλοκαίρι και θέλουν να μην αλλάξει τίποτα. Τα προβλήματά μας, όμως, είναι 12μηνης διάρκειας».