Άρθρα

Κάθε χρόνο στις 6 Δεκέμβριου η Ερμούπολη γιορτάζει τον πολιούχο της, τον Αγ. Νικόλαο. Το syrostoday σε συνεργασία με τον δημοσιογράφο και συγγραφέα Δημήτρη Χάλαρη, σας παρουσιάζει τα σημαντικότερα ιστορικά γεγονότα που έχουν να κάνουν με την ιστορία του μεγαλοπρεπούς ναού, πώς κατασκευάστηκε, την αρχιτεκτονική του και όλα αυτά που πολλές φορές έχουμε δει στο ναό παραγνωρίζοντας όμως τη σημασία και τον συμβολισμό τους.

ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ

«Στην εκκλησία της Ρωσίας ο Άγιος Νικόλαος κατέχει, αμέσως μετά τον Χριστό και την Παναγία, την πρώτη θέση στη θέση στη συνείδηση του Ρωσικού λαού. Στα τέμπλα των Ρωσικών Εκκλησιών η εικόνα του Αγίου Νικολάου τοποθετείται δίπλα στην εικόνα του Χριστού, δηλαδή στη θέση που προορίζεται για τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο.»

Στη συνείδηση των Ερμουπολιτών ο Άγιος Νικόλαος κατέχει ξεχωριστή θέση. Είναι ο κύριος προστάτης, ο Πολιούχος της Ερμουπόλεως. Ο 19^ος αιώνας, αλλά κυρίως η περίοδος από το 1824 μέχρι το τέλος του 19^ου αιώνα, υπήρξε εποχής εθνικής αναδημιουργίας και πίστεως στις ιδέες που θεμελίωσαν την ελεύθερη ύπαρξή μας.

Στην περίοδο αυτή επιχειρήθηκε παράλληλα με την πολιτική και η θρησκευτική αναδιοργάνωση της Σύρου και η στερέωση της Ορθοδοξίας μέσα στα πλαίσια της εκκλησιαστικής και εθνικής παραδόσεως του λαού μας.

Ο βασιλεύς Όθων μετά τη δεύτερη επίσκεψη του στη Σύρο, που έγινε στις 30 Ιανουαρίου 1836, θέλοντας να βοηθήσει την οργάνωση και σωστή διαμόρφωση της πόλεως διέταξε τον Βαυαρό υπολοχαγό του Μηχανικού Wilhelm Van Weiler να μεταβεί στη Σύρο και να συντάξει το σχέδιο της Ερμουπόλεως. Το βασιλικό αρχικό σχέδιο εγκρίθηκε με το Β. Διάταγμα της 18/30-8-1837.

Τον Απρίλιο του 1837 η πρώτη μετά τη Δημογεροντία Δημοτική αρχή με Δήμαρχο της Ερμουπόλεως τον Νικόλαο Πρασακάκη υπέδειξε στον αρχιτέκτονα Weiler να προβλέψει στο σχέδιο πόλεως μεγάλο οικόπεδο στην ωραία θέση «Τερψιθέα» της συνοικίας «Εγριπιώτικα» το οποίο θα χρησιμοποιείτο για την οικοδόμηση κεντρικού ναού. Στο οικόπεδο αυτό υπάρχει σήμερα ο Μεγαλοπρεπής ναός του Αγίου Νικολάου. Η συνοικία Εγριπιώτικα πήρε την ονομασία αυτή γιατί εκεί είχαν εγκατασταθεί οι καταγόμενοι από την Έγριπο δηλ. οι Ευβοείς.

(Από το βιβλίο του Αριστείδη Μιλτ. Λουϊζίδη)

Photo: (Βιβλίο-Λεύκωμα «Η Σύρος από Ψηλά» του Αριστείδη Κοντογεώργη)

Πέρασαν αρκετά χρόνια. Χρήματα είχαν από συνδρομές των πιστών τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για την επισκευή του Ιερού Ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.

Το Δημοτικό Συμβούλιο το 1841 με απόφαση του απολύει τον Δημοτικό αρχιτέκτονα Βαυαρό Weiler και προσλαμβάνει τον μηχανικό Εμμ. Ψύχα.

Στις 10 Σεπτεμβρίου 1841 διατυπώθηκε πρόταση του Δημάρχου ότι είναι ανάγκη αλλά και κατάλληλη χρονική στιγμή, για να προσδιορισθεί το όνομα του Ναού που θα εγερθεί στη θέση «Τερψιθέα» με σκοπό να καταχωρηθεί στο βιβλίο των συνδρομών το οποίο θα δοθεί στην επιτροπή. Ακολούθως ενεκρίθη κατά πλειοψηφία ο ναός να ονομασθεί «Άγιος Νικόλας». Αυτή ήταν η πρώτη επίσημη ανακοίνωση του ονόματος του ναού.

Με βάση τα σωζόμενα απολογιστικά στοιχεία συνολικά από το 1848 μέχρι το τέλος του 1852 είχαν συγκεντρωθεί:

Τον Απρίλιο του 1850 πραγματοποιήθηκε η πρώτη λειτουργία και έγινε και έρανος για να συνεχιστεί η κατασκευή η λειτουργία έγινε μόνο με χτισμένο το ιερό, Δήμαρχος ήταν ο Νικ. Γιαγτζής.

Η επίσημη έγκριση του σχεδίου έγινε 28-10-1851.

Το 1854 σταμάτησαν οι εργασίες και οι εισφορές γιατί ένα ανέλπιστο γεγονός συνετέλεσε. Αιτία η διάδοση της νόσου χολέρας. Μεταδόθηκε από τον Πειραιά από στρατιώτες Άγγλους και Γάλλους που μεταφέρονταν από την Κριμαία.

Δήμαρχος τότε ήταν ο Αμβρόσιος Δαμαλάς ο σπουδαιότερος Δήμαρχος Ερμουπόλεως που αντιμετώπισε τη χολέρα γρήγορα και δραστικά, πέθαναν μόνο 300 περίπου άνθρωποι.

Έφυγαν τότε πολλοί κάτοικοι από την Ερμούπολη, οι πλούσιοι Συριανοί στις καλύτερες περιοχές του νησιού, δημιούργησαν θέρετρα στο Επισκοπείο, Μάννα, Χρούσσα, Παρακοπή, Ποσειδωνία κ.λ.π.

Το 1857 ο Δραγούμης γράφει… «είναι η εργασία των μαρμάρων, άτινα κοσμούσιν αφθόνως το μέτωπον, τας πλευράς και τον θόλον αυτής, λελαξευμένα μετ’ απαραμίλλου λειτουργίας και χάριτος υπό εγχωρίων τεχνιτών κατ’ αρχαίον ρυθμόν. Χρησιμεύουσιν ως αψευδείς μαρτυρία ότι η αρχαία τέχνην και φιλοκαλία δεν ίσχυσε να εξαφανίση η βαρβαρότης...»

Ο π. Γρηγόριος Μαραγκός, υπηρέτησε με αφοσίωση και αυταπάρνηση το ναό του Αγ. Νικολάου για 62 χρόνια. Μαζί με τον π. Τιμόθεο Δραγάση που υπηρέτησε για 56 χρόνια στον ιερό ναό, αποτέλεσαν την δυάδα των ιερέων που είναι συνυφασμένη με την ύπαρξη του ναού. Οι δύο ιερείς με το παράδειγμά τους, μορφώνουν τον κλήρο διδάσκουν το λαό, ελκύουν τους πιστούς στην εκκλησία και συγκρατούν τους Ορθόδοξους στο δρόμο του Θεού.

Για τις αγγλοσαξονικές χώρες ο Άγιος, του οποίου η μνήμη τιμάται στις 6 Δεκεμβρίου, κατέχει την θέση την οποία στην Ελληνική Χριστιανική πίστη παράδοση καταλαμβάνει ο Μέγας Βασίλειος. Επιπλέον κατά την ρωσική ορθόδοξη αγιολογική παράδοση, ο πρώτος σε κατάταξη άγιος είναι ο Άγιος Νικόλαος. Στα τέμπλα μάλιστα των Ρώσικων εκκλησιών η εικόνα του Αγίου Νικολάου έχει τη θέση που η Ελληνορθόδοξη εκκλησία παραχωρεί στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο.

Ο Αγ. Νικόλαος έλαβε μέρος στην Α' Οικουμενική Σύνοδο που έγινε το 325 μ.χ. στην Νίκαια της Βιθυνίας και καταπολέμησε τις διδασκαλίες του Αρείου. Λέγεται ότι κατά τη Σύνοδο χαστούκισε τον Άρειο και ο Μέγας Κωνσταντίνος τον φυλάκισε. Όταν επέστρεψε από τη Σύνοδο, συνέχισε το ποιμαντικό του έργο μέχρι τα βαθιά γεράματα.

Παντού ο Άγιος Νικόλαος, ο θαλασσινός άγιος αποτελεί ευλαβικό προσκύνημα όχι μόνο του λαού μας αλλά και ολόκληρου του κόσμου.

Κατά την διάρκεια της πρώτης Σταυροφορίας μεταφέρθηκε το λείψανό του από τον Ναό που βρίσκεται στη Λυκία, στην πόλη Μπάρι της Ιταλίας.

Απότμημα των οστών υπάρχει στον εδώ Ναό που μας δώρισε ο καρδινάλιος του Μπάρι.

Έμποροι

Από τα τέλη του 18^ου αιώνα, Χιώτικοι οικογενειακοί Εμπορικοί οίκοι (πολλοί απ’ αυτούς απόγονοι Φαναριώτες, Κωνσταντινοπολίτες) είχαν ιδρύσει στο Λονδίνο, τη Μασσαλία Τεργέστη, Αλεξάνδρεια και σε πόλεις της Μαύρης Θάλασσας, με επίκεντρο την Οδησσό. Ασχολούνται με το σιτεμπόριο και προοδεύουν τόσο που εισήχθησαν στο χρηματιστήριο του Λονδίνου από τα γεννήματα Ρωσίας κυρίως και Αιγύπτου. Όλο αυτό το εμπόριο ήταν στα χέρια των Χιωτών. Οι οικογένειες αυτές κρατούσαν αρκετές εκατοντατηρίδες το εμπόριο στην Ευρώπη.

Μετά την Επανάσταση του 1821 τους βρίσκουμε να μεσουρανούν στην Σύρα με συνείδηση αστική. Πεντάκλειστη κοινωνία σε τομείς που έπαιζαν πρωτεύοντα ρόλο. Στο οικονομικό αλλά και στον πολιτικό τομέα. Ιδιαίτερα στην Τ. Αυτοδιοίκηση και στο κοινωνικό τομέα.

Η Σύρα ήταν το ανατολικό διαμετακομιστικό κέντρο.

Ο Άγιος Νικόλαος ήταν και είναι ο προστάτης των ναυτικών σκέφτηκαν να χτίσουν ένα ναό προς τιμή του Αγίου και να έχει δύο Ιδιώματα:

Α) Ο Ναός να είναι πλούσιος σε κατασκευή. (εξ’ ου και πλούσιος)

Β) Να έχει τα σκήπτρα: ενώ είναι λατρευτικός χώρος να έχει την αρχαία αρχιτεκτονική ομορφιά. Π.χ. Τρίγλυφα, μετώπες. Αστωματικές επιστέψεις ραβδωτούς κίονες, κιονόκρανα, παραστάδες, επίκρανα, αστερίες, εξάκτινα, ρόδακες μεάνδρους ακροκέραμα. Κάτι που το ξέρουν λίγοι - Ο τρούλος του Αγίου Νικολάου έχει ύψος όσο και ο τρούλος του Αμερικανικού Καπιτωλίου. Η διακόσμηση του Καπιτωλίου έγινε από Έλληνα καλλιτέχνη.

Το τέμπλο του Αγίου Νικολάου

1. Ο Ανιξαμένης πίστευε ότι η πρωταρχική ουσία ήταν ο αέρας. Στο βήλον του Αγίου Νικολάου έχει δεξιά και αριστερά δύο αγγέλους με μακριά φτερά. Συμβολίζει τον αέρα.
2. Ο Ηράκλειτος μιλούσε για το πυρ, ενώ ο Αναξίμανδρος έλεγε ότι ο κόσμος γεννιέται από το άπειρο και καταλήγει σε αυτό. Στον Άγιο Νικόλαο στο υψηλότερο σημείο του τέμπλου έχει δύο πυρσούς, το πυρ.
3. Ο Θαλής ο Μιλήσιος πίστευε ότι η πρωταρχική ουσία των ήταν το νερό. Στον Άγιο Νικόλαο υπάρχει άγκυρα στην οροφογραφία που συμβολίζει και το νερό.
4. Αέτωμα: Ο τρισμέγιστος Ερμής που στη χριστιανική θρησκεία συμβολίζει το αιώνιο μάτι του Θεού που ελέγχει τα πάντα κάθε λεπτό, κάθε μήνα, κάθε χρόνο.

Εικόνες

Όλες οι φορητές εικόνες του Αγίου Νικολάου είναι αφιερώματα πιστών. Στο ξυλόγλυπτο επίχρυσο προσκυνητάρι στο οποίο έχει τοποθετηθεί η ρωσικής προελεύσεως επιχρυσωμένη εικόνα. Η εικόνα του Αγίου Νικολάου είναι Ρωσικής προελεύσεως και τεχνοτροπίας.

Τα άλλα ιστορικά αρχιτεκτονικά στοιχεία καθώς και τα αρχαία σύμβολα θα τα δείτε και θα τα ακούσετε στο πολύ ενδιαφέρον βίντεο παραπάνω.

Φρονώ πως στην Ερμούπολη χτίστηκε η Ελλάδα μετά την Επανάσταση του 1821. Εδώ απλώθηκε το μεγάλο χαλί της ιστορίας από την αρχαιότητα έως τις μέρες μας. Τους σκεπτόμενους ανθρώπους τους βασανίζει η κατάντια αυτού του τόπου σήμερα...

Δημήτρης Χάλαρης
Δημοσιογράφος-Συγγραφέας

Άρθρα του Δημήτρη Χάλαρη δημοσιεύονται και στο ιστολόγιο: dhalaris.wordpress.com