Επικαιρότητα

ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ
ΜΕΓΑΛΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 1985

Πριν χρόνια, λίγα λόγια για την Ακολουθία της ΜΕΓΑΛΗΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ στον ιερό Ναό του Αγίου Γεωργίου είχα γράψει:

Δώδεκα Απριλίου χίλια εννιακόσια ογδόντα πέντε (12-4-1985). Πρωί εννιά, καμπάνες μικρές και μεγάλες όλων των εκκλησιών χτυπούσαν πένθιμα, διακεκομμένα. Οι ήχοι από τα χτυπήματα συγκινούσαν και τις πιο αδιάφορες καρδιές. Μεγάλη Παρασκευή. Έπρεπε από την προηγούμενη μέρα να είμαστε λουσμένοι, κουρεμένοι, να έχουμε κόψει όλα μας τα νύχια, και να φορέσουμε τα καλύτερα ρούχα μας, για να πάμε στην εκκλησία ...

Νησί βλέπετε, ζωή επαρχιακή. Ότι κάνει ο ένας πρέπει όλοι ν' ακολουθούν μετά, καλό ή κακό δεν έχει σημασία, συνήθεια ήταν να πάμε στην εκκλησία και πηγαίναμε.

Πρώτη κίνηση το χέρι στην τσέπη για κέρματα, δυο κεριά και ένας σταυρός σε ασύμμετρες διαστάσεις, αέρινες, δύο τρία προσκυνήματα σε μερικές εικόνες.

Η ακολουθία είχε αρχίσει. Διάβαζαν τις ώρες. Σε λίγο, απήχημα απ' τον ψάλτη του πλ. Δ. ήχου και ψάλλει «Τάδε λέγει Κύριος τοις Ιουδαίοις Λαός μου τι εποιησάσοι και τι μοι ανταπέδωκας ...» Ακολουθεί η προφητεία, ο απόστολος και Ευαγγελιοψάλτης και παπάς ήξεραν να διαβάζουν. Οι ερμηνείες από την καλή ανάγνωση, άριστα σερβιρισμένες και κατανοητές. Το στασίδι στενό και κουραστικό. Προτίμησα ν ' ακολουθήσω όρθιος. Στην ενάτη ώρα ο ψάλτης κατεβαίνει από το σκαλιστό υψηλό στασίδι του και κρατώντας βιβλίο στα χέρια, όρθιος μπροστά στον εσταυρωμένο, σε τόνο που απαγγέλεται ο Απόστολος ψάλλει το «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου ...» Σταυροκοπιούνται μικροί και μεγάλοι. Από το βάθος ακούγεται μια γέρικη φωνή «Χριστάκη μου βοήθησέ μας» .

Σε λίγο άρχισε ο εσπερινός. Έγινε η αποκαθήλωση και στα απόστιχα, οι δύο ιερείς, οι ψάλτες και οι επίτροποι βγαίνουν από την εκκλησία. Προπορεύονται όλων τα εξαπτέρυγα. Όλοι βγήκαν έξω απ' την εκκλησία, έπρεπε να περάσει το σώμα του Χριστού πάνω απ' όλα τα μνήματα ... Το πλήθος των πιστών ακολουθεί ευλαβικά. Μερικοί δακρύζουν ...

Βρισκόμαστε στον Άγιο Γεώργιο της Ερμούπολης, τη μεγαλύτερη ενορία της Σύρου, μπροστά στο μαρμαροδαντελένιο νεκροταφείο ...

Οι καμπάνες χτυπούν αργά, αργά, όπως και τα τύμπανα των ναυτοπροσκόπων, σε ρυθμό πένθιμου εμβατηρίου. Η φωνή του ψάλτη σε υψηλό τόνο, «ότε εκ του ξύλου σε ν εκρό ...»

Η πομπή προχωρεί και φτάνει στην υψηλότερη βαθμίδα του νεκροταφείου. Το πολυάριθμο εκκλησίασμα ακολουθεί με σεβασμό και ευλάβεια.

Κατηφορίζουμε στη μεσαία βαθμίδα. Οι ταφόπλακες φρεσκοπλυμένες, τα καντήλια αναμμένα και στολισμένοι όλοι οι τάφοι με λουλούδια. Τα μπρούτζινα γυαλισμένα θυμιατά πάνω στις πλάκες στουμπιασμένα από Αγιορείτικο θυμίαμα. Ο μυρωδάτος τους καπνός ανέβαινε μπάλες, μπάλες όλο πιο ψηλά, μετά, γύριζε τις πλάτες του, αραίωνε και

χανότανε. Πρόσωπα προσφιλέστατα, όρθια στο μπροστινό αριστερό μέρος του τάφου, περίμεναν να περάσει το σώμα του Χριστού, τυλιγμένο στο κατάλευκο μπρισιμοκεντημένο σεντόνι ...

Το σώμα του Χριστού πλησιάζει. Καμπάνες, τύμπανα, ύμνοι, ποδοπατήματα, εικόνες πραγματικές και φανταστικές, θύμησες οδυνηρές και ευχάριστες, πάθη, αδυναμίες, όλα ένας καλπασμός, ένας κόμπος, μια βιαστική ανάσα, ένα χοντρό δάκρυ ...

Προχωρούμε στον δυτικό διάδρομο των μεγάλων έργων Τέχνης. Τα χόρτα δεξιά, αριστερά, ένα γόνατο ύψος, εκαναν και αυτά προσπάθεια να ανεβούν πιο ψηλά, για να δουν τον πατέρα της φύσης ... Ο ανατολικός διάδρομος πιο καθαρός. Επιβλητικά τα έργα τέχνης, παρά την αδιαφορία των ανθρώπων. Στητά, καλοκαθισμένα, ακίνητα, με μια περίσσια αρχοντιά, στέκονται και δεν μιλούν, λες και καταλαβαίνουν πως η μέρα αυτή δεν είναι σαν τις άλλες.

Η πομπή κατηφορίζει στην τελευταία βαθμίδα. Η ίδια εικόνα, τα ίδια συναισθήματα. Ένιωθες στιγμές, στιγμές μια παγωνιά σε όλο σου το σώμα, και σε λίγο, πως το αίμα σου κυλούσε σαν ένα εξωτερικό, ζεστό, απαλό, αχνοβελούδινο χάδι απάνω από τις τρίχες του στήθους σου ...

Κεφαλή της πομπής τα ναυτοπροσκοπάκια. Πρώτα μπήκανε στο Ναό. 'Ενας διάδρομος από παιδικά κορμιά και κοντάρια σχηματίστηκε για την ομαλή προσκύνηση του επιταφίου.

«Σε τον αναβαλλόμενο το φώς» «ότε κατήλθες» ... Οι τελευταίοι ύμνοι και η απόλυση. Ευχές, χειραψίες και λίγα άνθη λεμονιάς στην τσέπη από τον επιτάφιο, για το καλό. Ναι, για το καλό!

Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΕΡΜΟΥΠΟΛΕΩΣ ΣΥΡΟΥ
ΛΙΓΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ

Όπως όλες οι Εκκλησίες της Ερμούπολης και ο ναός του Αγίου Γεωργίου έχει την ιδιαίτερη ιστορία του και διακρίνεται για την αρχιτεκτονική του.

• Οικοδομήθηκε στα 1839 με την προσφορά όλων των κατοίκων της ακμάζουσας τότε Κυκλαδικής πρωτεύουσας.
  
  Οι Ορθόδοξοι της Ερμούπολης είχαν αυξηθεί τόσο, που, οι υπάρχουσες δύο Εκκλησίες, της Μεταμορφώσεως (1824) και της Κοιμήσεως (1826) δεν επαρκούσαν για τις εκκλησιαστικές ανάγκες των πιστών. Η τρίτη κατά σειράν εκκλησία ήταν απαραίτητη και επιθυμία κοινή.
  
  Η Αφιέρωση της στον Άγιο Γεώργιο τον Τροπαιοφόρο νομίζουμε δεν ήταν τυχαία. Οι Ερμουπολίτες γνώριζαν καλά την ιδιαίτερη ευλάβεια που ένιωθαν οι παλιοί Συριανοί προς τον Μεγαλομάρτυρα.
   
• Η Αφιερωτική επιγραφή που είναι εντοιχισμένη πάνω απ' το παράθυρο της Κεντρικής αψίδας του ιερού πληροφορεί τον επισκέπτη:
  
  "Ναόν τόνδε, βέλτιστε, Ερμουπολίται, του Αθλοφόρου μάρτυρος Γεωργίου κοινή δαπάνη ιδρύσαντο προθύμως, καθηγίασε δ' ο κλεινός Ιεράρχης Άνθιμος ο Κομνηνός πρώην ποιμάντωρ της Ηλιουπόλεως νυν δε Κυκλάδων.
  
  Όρα ουν τούτων και μακάριζων λέγε Αιωνία η μνήμη των συνδραμόντων την 9 Απριλίου 1839"
  
  Ο αναφερόμενος Άνθιμος ο Κομνηνός υπήρξε ο πρώτος επίσκοπος της τότε Επισκοπής Κυκλάδων από το 1833 έως το 1842.
   
• Οπωσδήποτε η μορφή του Ναού πριν 150 χρόνια ήταν αρκετά διαφορετική απ ' ότι είναι σήμερα. Συχνά έγιναν αλλαγές, εξωτερικά και εσωτερικά "επί τα βελτίω".
   
• Είναι ρυθμού Βασιλικής. Αρχικά μάλιστα ήταν μονόκλιτη βασιλική, σήμερα όμως παρουσιάζεται ως τρίκλιτη.
   
• Έχει δυο παρεκκλήσια αφιερωμένα στην Αγία Θέκλα και στον Άγιο Ανδρέα.
   
• Ενδιαφέρον παρουσιάζουν, το ξύλινο τέμπλο, ο γυναικωνίτης, τα νεώτερα μαρμάρινα τέμπλα των παρεκκλησίων με την υπογραφή του γλύπτη Φιλλιπότη, ο επισκοπικός θρόνος, τα κιονόκρανα.
  
  Οι φορητές εικόνες είναι έργα των Αγιογράφων Δεσύπρη – Κωσταράκη - Ψαλτίδη- Αρτέμη κ. α.
   
• Το καμπαναριό του Αγίου Γεωργίου μαρμάρινο και επιβλητικό δίνει μια επιπλέον αίγλη και μεγαλοπρέπεια στην Εκκλησία.
   
• Παλαιότερα επί Αρχιερατείας Μεθοδίου Παπαναστασοπούλοu στον Άγιο Γεώργιο λειτούργησε καρποφόρα Ιερατική Σχολή.
   
• Αξίζει ακόμα να σημειωθεί ότι είναι η πολυπληθέστερη ενορία της Μητροπόλεως Σύρου, Τήνου κ. λ. π.
   
• Ο Άγιος Γεώργιος είναι ταυτόσημος με το περίφημο Νεκροταφείο της Σύρου, που τα μνημεία του είναι από τα καλύτερα γλυπτικά και αρχιτεκτονικά έργα στον Ελληνικό χώρο.

Εύχομαι ο Κύριο δια πρεσβειών του Αγίου Μεγαλομάρτυρας Γεωργίου να στηρίζη εις τον αιώνα τον Οίκον τούτον.

Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ
ΣΥΡΟΥ ΔΩΡΟΘΕΟΣ

Κτητορικό του Αγίου Γεωργίου

Το τέμπλο του Ναού του Αγίου Γεωργίου είναι και αυτό σπάνιο έργο τέχνης. Είναι ξύλινο σκαλιστό με διακριτική επιχρύσωση ως την οροφή σχεδόν και καταλήγει σε ημιχώνιο. Οι εικόνες της πρώτης οριζόντιας σειράς επικαλύπτονται από ασήμι και χρυσό, τα οποία είναι τάματα των πιστών...

Ο Επισκοπικός θρόνος του Αγίου Γεωργίου

«ΔΗ ΕΞΟΔΩΝ ΤΩΝ ΜΑΡΑΓΚΩΝ ΤΗΣ ΝΑΥΠΗΓΕΙΑΣ»

Νεκροταφείο

Το 1822, δεύτερο έτος της Επανάστασης μετά την καταστροφή της Χίου των Ψαρών και των Μικρασιατικών παραλιών, πρόσφυγες από τις περιοχές αυτές κατέφυγαν στην ανατολική ακτή της Σύρου όπου και εγκαταστάθηκαν.

Δεν χρειάστηκε χρόνος πολύς για να δημιουργήσουν οικισμό σοβαρό στην παραλία. Ως γνωστό έφεραν από την πρώτη τους πατρίδα τις εμπορικές ενασχολήσεις κυρίως, αλλά και τεχνογνωσία, τεχνολογία, ήθη-έθιμα, γράμματα, πολιτισμό… Δεν θα ασχοληθούμε με την ιστορία σε αυτό το αφιέρωμα αλλά με το νεκροταφείο.

Το πρώτο νεκροταφείο ήταν στην αλάνα, σήμερα πλατεία Μωραϊτίνη. Το έτος 1834 το μετέφεραν έξω από την κατοικημένη περιοχή γιατί οι νεκροί δεν έλιωναν λόγω της αλμύρας, η θάλασσα ήταν πολύ κοντά. Από το 1834 λειτουργεί το νέο νεκροταφείο στο νοτιοδυτικό άκρο της πόλης (περιοχή Νεαπόλεως).

Το 1837 όταν δήμαρχος ήταν ο Νικόλαος Πρασσακάκης, ανεγέρθη νεκροστάσιο και το 1839 ο ναός του Αγίου Γεωργίου.

Το 1853-1858 δημιουργήθηκε στα δυτικά του ναού η Ιερατική Σχολή, της οποίας το κτήριο αργότερα χρησιμοποιήθηκε ως οστεοφυλάκιον. Δήμαρχος ήταν τότε ο Αμβρόσιος Δαμαλάς. Υπάρχουν ακόμη οι εξέδρες στο δυτικό τμήμα όπου έκαναν μάθημα οι σπουδαστές.

Η πόλις μεγάλωσε και το νεκροταφείο βρίσκεται στο κέντρο. Διάφοροι δήμαρχοι προσπάθησαν να το μεταφέρουν χωρίς να πετύχουν τίποτα.

Τη διοίκηση του νεκροταφείου μέχρι το 1931 είχε αναλάβει το εκκλησιαστικό συμβούλιο του Ιερού Ναού του Αγίου Γεωργίου. Από την 1-10-1931 όμως επί δημάρχου Επαμεινώνδα Παπαδάμ, περιήλθε στο δήμο σύμφωνα με το άρθρο 8 του Νόμου 5118. Το 1932 το δημοτικό συμβούλιο αποφάσισε να κηρύξει το νεκροταφείο αυτοτελές νομικό πρόσωπο και ανέθεσε στη δημαρχιακή επιτροπή τη σύνταξη σχεδίου οργανισμού διοικήσεως, ο οποίος και εκπονήθηκε μετά ένα μήνα. Προεδρικό διάταγμα με ημερομηνία 11-12-1933 συνέστησε στο Δήμο Ερμουπόλεως ίδρυμα με την επωνυμία «Δημοτικό Νεκροταφείο Ερμουπόλεως».

Ο δήμαρχος Ευάγγελος Ξοχάκης κατά τη συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου 30-5-1935 πρότεινε την κατάργηση του υπάρχοντος οργανισμού (51 άρθρα) και την εκπόνηση νέου στηριζόμενος στο άρθρο 38 του οργανισμού αυτού.

Εγκρίθηκε από το δημοτικό συμβούλιο (17-7-1935) καθώς και από τον Νομάρχη Κυκλάδων (27-7-1935). Βάσει του οργανισμού αυτού διοικείται μέχρι σήμερα το νεκροταφείο.

Σήμερα τα έργα τέχνης βρίσκονται στο τελευταίο στάδιο για να γίνουν μπάζα. Η ντροπή στους άρχοντες έχει χαθεί μέσα στις φόδρες της άγνοιας της σκοπιμότητας. Η Ελλάδα ( την πρώτη εκατονταετία της πολιτικής ελευθερίας) – τότε έγιναν αυτά τα έργα – Επαρχία της δυτικής και κεντρικής Ευρώπης περιοχή δηλαδή πνευματική, ετερόφωτη και συνειδητά μαθητεύουσα στα ξένα πρότυπα.

Η Ελλάδα έχει περισσότερο τον διδακτικό και λιγότερο τον καθαρά ερευνητικό χαρακτήρα. Το νεκροταφείο αυτό είναι μια πανάκριβη γλυπτοθήκη την οποία δεν σέβονται οι άρχοντες του τόπου και γίνονται πιο κοντοί όταν συγκρίνεις τους χρόνους που οι άρχοντες τα δημιούργησαν και τους σημερινούς που αδιαφόρησαν και συνεχίζουν και αδιαφορούν. Κρίμα!

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

Εδώ κοιμούνται οι Επιφανείς, θαμμένοι με όλες τους τις ρυτίδες.
Τ Κυρ.

Τα παλιά χρόνια τους νεκρούς τους έθαβαν λένε αμέσως. Ο Κοσμάς ο Αιτωλός είπε ότι πρέπει να τιμούμε τους νεκρούς και ότι πρέπει να μένουμε κοντά τους πριν την ταφή τους ένα μερόνυχτο. Εδώ προχώρησαν ακόμη περισσότερο. Έκαναν μνήματα πιο όμορφα πολλές φορές και από Ναούς για να τιμήσουν τους νεκρούς. Μνήματα μαρμαρόγλυπτα με υπόγειους θαλάμους. Μαρμάρινες θήκες, αυτά που σαρκοφάγους τα λένε. Έφεραν τους πιο διάσημους γλύπτες, Έλληνες και ξένους. Επειδή ξέρω πως έχεις μνήμη γερή θα σου πω μερικούς να τους θυμάσαι Αδελφοί Βιδάλη, Ν. Σπανός, Κ. Μαρμαρινός, Ι. Καρπάκης, Γ. Βιτάλης, Ν. Canessa, Ι. Βιτάλης, Κ. Ν. Περάκης κ.ά.

Εκεί παιδί μου όταν μεγαλώσεις και μάθεις γράμματα πολλά θα δεις σε αυτούς τους τάφους ότι: ενώ οι Αρχαίοι Έλληνες πίστευαν πως είναι αδέλφια ο Θάνατος και ο Ύπνος, οι Ευρωπαίοι έβαζαν ωραίους αγγέλους στα μνήματα που δείχνουν λένε , το πνεύμα του θανάτου, και όχι σκελετούς και πτώματα.

Μού 'ρχονται ανάκατα στη μνήμη μου και δεν στα λέω όπως η μοίρα τά 'φερε. Αλλά εσύ στη θέση που τους πρέπει θα τα βάλεις και ξεχασμό δε θάχουνε...

Οι πλούσιοι παιδί μου αυτής της πόλης εκτός από τα άλλα προσόντα που τους διέκριναν τρία νομίζω τα πιο καλά για την ικανότητά τους, ήταν: α) χρήματα ν' αποκτούν, β) Διαθήκες yια χριστιανικούς σκοπούς ν' αφήνουν (οι περισσότεροι), γ) Μνήματα από πεντελικό και παριανό μάρμαρο να φτιάχνουν για να τιμούν τους νεκρούς και ίσως για να διδάσκονται οι νεότεροι. Αρχιτέκτονες και μαρμαρογλύπτες, μαστόροι και μαθητές με μεράκι δουλέψαν. Θεματολογία επίσης πλούσια αφήσαν. Όλοι πρέπει να τα βλέπουν. Όλοι πρέπει να τα προσέχουν. Όλοι πρέπει βαθιά να σκέπτονται. Όλοι πρέπει να ωφελούνται. Δες όλα τα ταφικά έργα είναι μια απέραντη γλυπτοθήκη. Σού ‘χω ένα πρόχειρο σημείωμα στου Πετροκόκκινου και μια πιο προσεκτική ματιά ρίξε ...

Παραλλαγή του μνημείου του Λυσικράτη είναι τα μνημεία Ζαννή Πετροκόκκινου και Σωτηρίου και Θεοδοσίου Παγκάλου.

(Λυσικράτης Αθηναίος χορηγός της φυλής των ακαμαντιδών. Ούτως νικήσας εν τω αγώνι τω 335/4 π.χ. προς διαιώνισιν της νίκης ανήγειρε παρά τον ανατολικόν της ακροπόλεως βράχον επί της οδού τριπόδων χαριέστατον μνημείον, το και νυν σωζόμενον, όπερ υπό του Λαού φανάρι του Διογένους καλείται. Εγκυκλοπαίδεια Ελευθερουδάκη τόμος 8 σελ. 878).

Σου είπα παιδί μου πως μετά από τετρακόσια χρόνια σκλαβιάς ο Ελληνισμός σ' αυτή την πόλη ξανάρχισε σ' όλους τους τομείς να χτίζεται.

Επειδή το μυστήριο του θανάτου από τους αρχαίους χρόνους τους ανθρώπους βασάνιζε και σπάνια «μελέτη θανάτου» μπορεί κανείς να διαπιστώσει σε ανθρώπους απλούς που δεν εντρυφούν σε φιλοσοφικές αναζητήσεις και ιδεολογικές τοποθετήσεις. «Μελέτη θανάτου» «που προέρχεται από βαθιά πεποίθηση ότι οι νεκροί ζουν στην αντιπέρα όχθη, γι' αυτό ούτε φοβούνται, ούτε αρνούνται να τους αποδίδουν τις νεκρικές τιμές , να ασχολούνται μαζί τους, να νιώθουν πως επικοινωνούν και συνδιαλέγονται».

«Αυτή τη συμπεριφορά μπορεί κανείς να διαπιστώσει στις συνειδήσεις και τη σκέψη των θεσπιέων, γεγονός που έχει περάσει στα έθιμά τους, που χρόνια τώρα διασώζουν και τηρούν με ευλάβεια»

Τα νέα μου παιδιά που εδώ εγκατασταθήκαν συνέχισαν και διέσωσαν τα ειδωλολατρικά χαρακτηριστικά τα οποία είναι συνδεδεμένα με τη χριστιανική λατρεία και την πίστη για τη μεταθανάτια ζωή.

Φτωχοί και πλούσιοι την καλύτερη φορεσιά και το λευκό σάβανο φυλαγμένο για το στερνό ταξίδι είχαν.

Το λευκό σάβανο την αγνότητα συμβολίζει και την Ευαγγελική ρήση θυμίζει «ενετύλιξε το σώμα του Ιησού, ο Ιωσήφ ο Αριμαθαίας σινδόνι καθαρά…»

Σύμβολα και στοιχεία εξαγνισμού που και στην Αρχαία Ελλάδα χρησιμοποιούσαν για τις χοές. Και οι κορδέλες για να δεθούν χέρια, πόδια και σαγόνι του νεκρού από λευκό μετάξι ήταν. Λύνονταν πριν στο λάκκο πέσει ο νεκρός για να είναι ελεύθερος και στον άλλο κόσμο να κινηθεί.

Είχανε ακόμη και την πετσέτα του προσώπου φυλαγμένη, για τη νύχτα το πρόσωπο του νεκρού να σκεπάσουν.

Όταν το λείψανο από το σπίτι σηκώσουν κάποιος συγγενής θα σπάσει ένα σταμνί ή κουμάρι με νερό για να μη γυρίσει και το ζητήσει, αυτή τη δροσιά του την χρωστούσαν.

Στις αρχές που τα παιδιά μου εδώ εγκατασταθήκαν, δίπλα στο νεκρό κέρματα έβαζαν «για το πέρασμά του στον Αχέροντα».

Μέχρι και σήμερα, φτωχοί και πλούσιοι, τα τριήμερα στον νεκρό, τα εννιαήμερα και το μνημόσυνο των σαράντα ημερών με ευλάβεια και σεβασμό τηρούν.

Στην κεντρική είσοδο του σπιτιού το «Πένθος» κρεμούσαν με γράμματα χρυσά ή ασημένια σε μαύρο πανί το όνομα του νεκρού και τις χρονολογίες γέννησης και θανάτου έγραφαν.

Σκέπαζαν καθρέπτες και έπιπλα και οι γυναίκες χρόνια μαυροφορούσαν. Οι χήρες τα μαύρα ρούχα ποτέ δεν τα βγάζαν. Σαν να πέθαιναν κοινωνικά, και πίστευαν πως με τον άντρα τους μαζί ήταν.

Και άλλες συνήθειες και έθιμα μαζί τους έφεραν τα νέα μου παιδιά, που σήμερα ατυχώς περιττά θεωρούνται.

Έτσι λοιπόν παιδί μου, όσοι εδώ ήρθαν και τοπακιάσαν, συνέχισαν να ζουν όπως στις ιδιαίτερες πατρίδες τους.

Έφεραν μαζί τους τα πατροπαράδοτα ήθη και έθιμα. Υπήρχαν εδώ ακόμα και μοιρολογίστρες Σμυρνιές Μωραΐτισσες, Μανιάτισσες. Τις άκουγες να ψέλνουν πάνω στα φέρετρα και στους τάφους όταν τον νεκρό ξενυχτούσαν... Μοίραζαν στα σπίτια που ξενυχτούσαν τους νεκρούς σταφίδες, στραγάλια, κονιάκ, καφέ πικρό. Γι' αυτό δεν λένε εις υγεία όταν πίνουν καφέ ... Όταν έβαζαν μπροστά οι μοιρολογίστρες οι κορώνες και τα ξεφωνητά ακουγότανε στο απέναντι τετράγωνο. Αν δεν τις ήξερες θα νόμιζες πως η καρδιά τους φτερά είχε και πετούσε. Πριν όμως αρχίσουν, ξέμπλεκαν τα μαλλιά τους. Σκέπαζαν με αυτά τα πρόσωπά τους. Έσκυβαν προς τα γόνατα, ακουμπούσαν τις φτέρνες τους στις καβίλιες στις ψάθινες καρέκλες, έκαναν «τραπέζι» την ποδιά τους, την τέντωναν, και τις άκρες τις κρατούσαν γάμπες και μπούτια που έκλειναν σαν μέγγενη. Άρχιζαν ... με το πρώτο ξεφωνητό τα χέρια τους τά καναν φτερά και με δύναμη από ψηλά τα κατεβάζαν και οι παλάμες στα μπούτια από τα πλάγια χτυπούσαν και άκουγες φωνές και χτυπήματα, λες και χαλιά στα μπαλκόνια οι υπηρέτριες τινάζαν. Έλεγαν το μοιρολόγι ...

Χορτάτζη 16°' αιώνας

«Τώρα κοιμάται ανέγνοιαστη ...
Μα ποια είναι ετούτη η λυγερή όπου στα χορταράκια,
Με δίχως έγνοια χαίρεται του ύπνου τα κανάκια:
Ωϊ μένα και ίντα συντηρώ!!! Τουτ' είναι στο Θεό μου
Όπου με κάνει και θωρώ συχνιά το θάνατό μου!!!
Του' είναι η κορασίδα μου, τουτ' είναι η πεθυμιά μου
Τα σωθικά μου σφράγισα κι εράισε η καρδιά μου.»

Όταν τελείωναν την πρώτη φάση, έπιναν τον καφέ τους δένοντας πρόχειρα τα μαλλιά τους με ένα κορδόνι, ή με μια κοντή χτένα. Σε λίγο ξανάρχιζαν και μέχρι το πρωί αυτό το τυπικό τηρούσαν. Το ίδιο τυπικό και πάνω στην πλάκα του νεκροταφείου τα έψελναν, και μετά ο παπάς έκανε τρισάγιο ... Νόμιζες πως τα δάκρυα στη γη γκέλια θα έκαναν έπειτα από αυτή την αγωνία ... Αλλά αυτές στεγνές ήταν.

Μνημείο Ζαννή Πετροκόκκινου.
Μεγάλο έργο τέχνης. Κιονόκρανα Ιωνικού ρυθμού. Στο θόλο αστερίες ρόδακες φατνωματικές
σειρές τετραγωνισμένες πολύχρωμες στο βάθος. Κλίμακα μαρμάρινη και φοριαμούς για τους νεκρούς.
Η νεκρώσιμη ακολουθία σε ένα ύμνο λέει: «Πάντα ματαιότης τα ανθρώπινα όσα ουχ υπάρχει
μετά θάνατο ου παραμένει ο πλούτος ου συνοδεύει η Δόξα. Επελθών γαρ ο θάνατος ταύτα πάντα
εξηφάνισται ...»

Ευτυχής όταν σε θάβουν με τους πεθαμένους. Δυστυχής όταν σε θάβουν με τους ζωντανούς.

Συμβολισμός της ψυχής σε έκσταση.

Δεν φοβούμαι την περιφρόνηση κανενός.

Το πένθος είναι συνήθεια των αδυνάτων...

Η ήσυχη συνείδηση βοηθά...

...Στην ελληνική αρχαιότητα οι ψυχές ονομάζονταν «σκιές». Σήμερα όμως, μπορούμε εύκολα να καταλάβουμε ότι οι «σκιές» αυτές είναι «φως σε άλλη συχνότητα», που φέρει όλα τα χαρακτηριστικά της μνήμης, της προσωπικότητας και του διαμορφωθέντος κατά τον θάνατο DNA.

Γι' αυτό και είναι εφικτή η πνευματική επικοινωνία με την ψυχή, το λεγόμενο «αιθέριο σώμα» που διατηρείται και μετά το θάνατο, με το ίδιο γνωσιολογικό επίπεδο και τις εμπειρίες του θανόντος...

Περιοδικό ΑΒΑΤΟΝ - σελ. 8 - τεύχος 11 - Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 2000

ΔΙΑΡΡΥΘΜΙΣΙΣ ΝΕΟΥ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟΥ - Φεβρουάριος 1942

Επειδή μερικοί αμφισβήτησαν ότι από πείνα πέθαναν στην Ερμούπολη 8000 - 9000 χιλιάδες κάτοικοι στην περίοδο του Β.Π.Π., και επειδή μερικοί ευτυχώς προσπάθησαν να αποδείξουν με διάφορες θεωρίες και σκοπιμότητες του ανίσχυρους ισχυρισμούς τους εμείς ερευvήσαμε και βρήκαμε και τις συνεδριάσεις του Δήμου Ερμουπόλεως, τις εισηγήσεις του Δημάρχου, τη διαταγή της στρατιωτικής διοικήσεως Κυκλάδων που μεταξύ άλλων αναφέρει:

«Επειδή επί τη βάση των προεκθέντων είναι πρόδηλον ότι η επέκταση του Νεκτροταφείου δια της απαλλοτριώσεως του περιγραφέντος εγρού επιβάλλεται επιτακτικώς λόγω δημόσιας ωφέλειας χάριν της Δημόσιας Υγείας Θρησκευτικής τάξεως και προς κοινωφελή χρήσιν.»

Και παρακάτω λέει... «Επειδή η διαταχθείσα άμεσος κατάληψις του αγρού υπό τε της στρατιωτικής Διοικήσεως και της Νομαρχίας Κυκλάδων επιβάλλεται υπό του υπέρατατου Νόμου της Κοινής σωτηρίας χάριν της ταφής των νεκρών ων τινές παραμένουν άταφοι δι ανεπάρκεια χώρου ως εκ των αρθρόων και απρόβλεπτων θανάτων.»

Εμείς προχωρήσαμε ακόμα περισσότερο, βρήκαμε και τα συμβόλαια που συντάχθηκαν την εποχή εκείνη που ο Δήμος αγόρασε τις νέες εκτάσεις, να επαρκούν για την ταφή των νεκρών, καθώς και τη ΔΙΑΡΡΥΘΜΙΣΗ Νέου ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟΥ με ημερομηνία 28 Φεβρουαρίου 1942.

Εάν δεν υπήρχε η ανάγκη γιατί να γινόντουσαν απαλλοτριώσεις; Οι θάνατοι ήτανε πολλοί και οι χώροι πια δεν χωρούσαν τους νεκρούς. Φρονούμε πως τα όσα έχουμε γράψει στους προηγούμενους τόμους πλησιάζουν την πραγματικότητα.

Στις 5 Μαΐου 1942 Ερμουπόλεως τόμοι 115 αριθμός 6456
Στις 16 Μαΐου 1942 Ερμουπόλεως τόμοι 115 αριθμός 6485
Στις 28 Μαΐου 1942 Ερμουπόλεως τόμοι 115 αριθμός 6506

Με τα παραπάνω συμβόλαια ο Δήμος Ερμουπόλεως αγόρασε εκτάσεις για τις επείγουσες ανάγκες της εποχής εκείνης και αποδεικνύεται η μεγάλη αύξηση των νεκρών από πείνα την περίοδο των κατακτητών. Δήμαρχος της Ερμουπόλεως τότε ήταν ο Θεόδωρος Καρακαλάς, πιστός συνεργάτης των Ιταλών.

Αποσπάσματα από το βιβλίο «Η Ερμούπολη σαν Παραμύθι», Δημήτρης Χάλαρης

Δημήτρης Χάλαρης
Δημοσιογράφος-Συγγραφέας

Όλες οι δημοσιεύσεις του Δημήτρη Χάλαρη στο syrostoday είναι διαθέσιμες εδώ.
Άρθρα του επίσης δημοσιεύονται και στο προσωπικό του ιστολόγιο: dhalaris.wordpress.com