Με τον Κωνσταντίνο Καραγεώργη
Κύριε Κώστα έχω μελετήσει πολλές παλιές Συριανές εφημερίδες. Θέλω να μου πείτε τι θυμόσαστε για το ρολόϊ της «πόλεως».
Θυμάμαι ότι προσπαθούσα από μικρός να λύσω ένα πρόβλημα που απασχολούσε το παιδικό μου μυαλό. Κάθε φορά που διάβαζα μια επιγραφή που έγραφε την επαγγελματική ιδιότητα του καταστηματάρχη, φακορέλη ωρολογοποιός. Ο άνθρωπος αυτός επισκεύαζε ρολόγια, κούρδιζε και το ρολόι του Α' Δημοτικού σχολείου, μα ρολόγια δεν κατασκεύαζε.
Γιατί λοιπόν ωρολογοποιός και όχι ρολογοεπισκευαστής;
Τώρα πια τους λένε ρολογάδες που είναι τίτλος διφορούμενος αφού κατά τα γούστα σου με τα ρολόγια μπορείς να ονομάσεις και εκείνον που τα κατασκευάζει μα και εκείνον που τα επισκευάζει ...
Την λύση του προβλήματος την αναζήτησα στον τηλεφωνικό κατάλογο. Εκεί δεν βρήκα - επαγγελματίες ρολογάδες, μα ωρολογοποιούς. Στην εποχή του Καποδίστρια φαίνεται πως στην Ελλάδα υπήρχανε ρολόγια μα δεν υπήρχανε ρολογάδες, γι' αυτό ο Κυβερνήτης στέλνει στην Γενεύη κάποιον Γαλακτίωνα για να σπουδάσει ρολογάς. Δεν προσπάθησα να μάθω αν τότε είχανε ρολόγια στη Σύρα, μα πολύ νωρίς είχα μάθει ότι σ' αυτό εδώ το νησί έζησε ο πρώτος κατασκευαστής ωρολογιών στον
κόσμο.
Τον λέγανε Φερεκύδη που γεννήθηκε πριν από 2600 χρόνια περίπου στο βράχο μας. Αυτός λοιπόν ο Φερεκύδης κατασκεύασε και το πρώτο ρολόι του κόσμου που δούλευε με τις ακτίνες του Ήλιου. Βέβαια τώρα πολλοί λίγοι ξέρουν κάτι για τον Φερεκύδη, τις φιλοσοφίες του, τις τρέλες του και τα ρολόγια του.
Αν ο συχωρεμένος είχε ενώσει τις κραυγές της χήρας εμπρός στον τάφο του μακαρίτη μαζί με τα γαυγίσματα του σκύλου, τον θόρυβο που κάνει ένα έπιπλο που κατατρακυλά από ψηλά, με το τσαyκρούνισμα μερικών τεντωμένων χορδών, τα κτυπήματα άδειων μεταλλικών δοχείων, και τα ξελαρυγκίσματα κάποιου ή κάποιας που προσπαθεί να μιμηθεί κάποιον τραγουδιστή, τότε και μόνο τότε θα ήταν πανένδοξος και πασίγνωστος, τώρα γιατί ο Φερεκύδης να είναι;
Με τα ρολόγια έχουνε ασχοληθεί εκτός από μένα και οι Συριανές εφημερίδες ...
Σημ. Η τοπική εφημερίδα «ΑΣΤΗΡ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ» αριθ. Φ. 216 ΕΡΜΟΥΠΟΛΙΣ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 1861 μεταξύ άλλων γράφει.
«Ουδείς αμφέβαλε, ότι ο αξιότιμος πρώην βουλευτής μας κ. Κωνστ. Πλατύς ήθελε πραγματοποιήσει την υποσχεθείσαν εις την Ερμούπολιν δωρεάν μεγάλου ωρολογίου, διότι ο κ. Πλατύς γιγνώσκει, ότι υπολήπτεται παρά των Ερμουπολιτών και αν απέτυχεν εις τας έσχατας βουλευτικάς εκλογάς η αποτυχία του άλλην έχει
αφορμήν ή την μη εμπιστοσύνη των συμπολιτών μας προς τον Κ. Πλατύν. Το ωρολόγιο επεβιβάσθη εν Τεργέστη επί του Ελλ. Βρικίου του πλοιάρχου Παπαγγελή
και φθάνει κατ' αυτάς. Ο τόπος έχει αφορμάς να συγνωμονή προς τον Κ. Πλατύν ουχί δια την δωρεάν ταύτην μόνην, αλλά και δια πολλάς εκδουλεύσεις τας οποίας
προθύμως τω προσέφερεν ως βουλευτής και ως πολίτης ακόμη».
Έχουν γραφτεί αρκετά για τον Κ. Πλατύ και όταν διάβασα ήμουνα στην αρχή της εφηβείας μου και είχα επηρεαστεί από τα όσα διάβαζα στα «IΠΠΟΤΙΚΑ» μυθιστορήματα του Ουγκώ του Δουμά του Ονορέ ντε Μπαλζάκ και άλλων.
Έκανα τότε σκέψεις επαναστατικές, σκέψεις διαμαρτυρίας, συγκρίνοντας τα όσα έχουνε γραφεί για το ρολόι του κ. Πλατύ και για κείνο του Αγίου Σουλπικίου που βρίσκεται στο Παρίσι.
Κι αρχίζω από το δικό μας του Κωνστ. Πλατύ ... Το ρολόι ήρθε στη Σύρα. Διαλέξανε στα γρήγορα που να το τοποθετήσουνε. Φτιάξανε ένα τετραγωνικό πύργο αρκετά ψηλό και στη κορυφή του σχεδόν, στήσανε το ρολόι.
Ο πύργος ήτανε αρκετά υψηλός για να φαίνεται το ρολόϊ από μακρυά αλλά και για να ηρεμιούνται τα βαρίδια που δίνανε την κίνηση στους δείκτες και στα σήμαντρα.
Χτύπαγε μια φορά για το 1 τέταρτο, 2 φορές για τα δύο τέταρτα, 3 φορές για τα τρία τέταρτα. Τις ώρες τις χτύπαγε κανονικά π.χ. για τη μία παρά τέταρτο χτύπαγε 12 φορές και μετά πολύ μικρή διακοπή χτύπαγε τρεις φορές. Μετά από ένα τέταρτο η ώρα ήταν μία πια, τότε χτυπούσε μια φορά.
Τα εγκαίνια γίνηκαν στα γρήγορα, γρήγορα βάλανε και κάποτε μια πλάκα, δεν ξέρω πότε, σε θέση που μόνο από τύχη μπορεί κάποιος να την δει.
Λίγα χρόνια πριν από τον πόλεμο, το παρέλαβε η γνωστή μας κακομοιριά, κάποια Δημοτική Αρχή το εμπολίτησε και το εκμοντέρνισε ... Ο Δήμος αφού το πήρε τόκανε φωτεινό και άχρηστο αντικαθιστώντας το με καινούργιο μηχανισμό, το δε παλιό το πέταξε στα σκουπίδια, όπως έκανε και με την μαρμάρινη επιγραφή του Λυκείου Ευαγγελισμός, όπου φοίτησε ο Σουρής, ο Βικέλας κι ο Ροΐδης. Μια από αυτές τις πλάκες ευτυχώς βρέθηκε. Έτσι έκανε και με την προτομή του Κεχαγιά και τόσων άλλων...
Ας ασχοληθούμε όμως με το ρολόι του Αγίου Σουλπικίου. Γι' αυτό το ρολόι δεν ξέρω ούτε ποιος το κατασκεύασε, ούτε γιατί στήθηκε στο καμπαναριό της εκκλησίας του Αγίου Σουλπικίου. Εκείνο που ξέρω είναι ότι για αιώνες είναι γνωστό και θα παραμείνει γνωστό, πως όλοι σχεδόν οι μεγάλοι συγγραφείς ΙΠΠΟΤΙΚΩΝ μυθιστορημάτων του 'χουν κολλήσει τη μανία να χτυπά κάθε μεσάνυχτα 12 φορές όπου όλα τα ρολόγια κάνουν μα ...
Εδώ συμβαίνει ότι κάθε χειμωνιάτικη συννεφιασμένη και ασέληνη βραδιά, πάντοτε με το δωδέκατο χτύπημα του ρολογιού, να βγαίνει από κάποια σκοτεινή γωνιά, ή από κάποιο χαμηλό πορτάκι ένας ΙΠΠΟΤΗΣ τυλιγμένος καλά μέσα στο μαύρο του μανδύα.
Δεν έμαθα ασφαλώς και δεν θα μάθω αν αυτό γινότανε από χόμπι του Αγίου Σουλπικίου ή των Γάλλων συγγραφέων. Είμαι βέβαιος ότι το καημένο το ρολογάκι μας, το ρολόι του Πλατύ θα το πέταξαν γκpεμίζοντας και τον αρχικό πυργίσκο του σε κάποια ακρογιαλιά για επιχωμάτωση και έχουνε δίκιο!!!
Είναι δυνατόν να έχουμε τέτοια πράγματα στη πόλη μας; Να έχουμε αρκετά αντιαισθητικά μάρμαρα που έχουμε στα ντουβάρια και στους δρόμους; Καιρός είναι να ακολουθήσουμε τη μόδα του τσιμέντου. Είναι αυτά τα όσα γράφω, ότι πιστεύουν οι άνθρωποι της εποχής μας. Μα εγώ δεν διστάζω να ομολογήσω ότι ντρέπομαι για αυτόν τον πολιτισμό μας. Ευτυχώς υπάρχουνε και οι Γάλλοι που σέβονται και θα σέβονται το ρολόι του Αγίου Σουλπικίου. Βλέπετε οι ανισότητες δεν υπάρχουν μόνο μεταξύ των ανθρώπων αλλά και μεταξύ των ρολογιών ...
Σ.Σ. Το ρολόι το άλλαξαν το 1949, δεν μάθαμε που το πέταξαν. Ο Στάθης Μπαρμπούνης το κούρδιζε και το συντηρούσε, όταν όμως χαλούσε το επισκεύαζε ο αθάνατος Θόδωρος Δροσινός. Επισκευή και του πύργου έγινε την περίοδο που Δήμαρχος Ερμουπόλεως ήταν ο Γιάννης Μανούσος, 1978-1982.
Φερεκύδης ο Σύριος (Σύρος, περ. 584 - 500 πΧ)
Μυθογράφος και κοσμολόγος. που τα σωζόμενα αποσπάσματα του έργου του αποτελούν δείγματα του αρχαιοτέρου ελληνικού πεζού λόγου. Η παράδοση ότι ήταν μαθητής του Πιττακού δεν έχει επιστημονική αξία, ενώ η σωζόμενη αλληλογραφία του με τον Θαλή είναι ψευδεπίγραφη. Εξάλλου η παράδοση ότι δεν είχε δασκάλους, αλλά μορφώθηκε με τα βιβλία των Φοινίκων, βασίζεται σε συμφυρμό της ιδιαίτερης πατρίδας του Σύρου με τη Συρία. Περισσότερο πιθανή είναι η παράδοση ότι ο ίδιος ήταν δάσκαλος του Πυθαγόρα. Σχετικά αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι ορισμένα δείγματα προφητικής ικανότητας όπως η πρόβλεψη σεισμών, ναυαγίων και αλώσεων πόλεων, έχουν αποδόθεί και στον Φερεκύδη και στον Πυθαγόρα Ότι είχε επισκεφτεί τη Σπάρτη. Ίούς Δελφούς, την Έφεσο και άλλες πόλεις της Μικράς Ασίας δεν αποκλείεται, αλλά δεν μπορεί να τεκμηριωθεί, ενώ το ότι ενταφιάστηκε με μεγάλες τιμές στην Έφεσο ή στη Δήλο, και μάλιστα με την προσωπική παρουσία του Πυθαγόρα είναι λιγότερο πιθανό από το ενδεχόμενο να πέθανε στον τόπο του.
Ακόμη η παράδοση ότι είχε κατασκευάσει ηλιακό ρολόι («ήλιοτρόπιον») στη Σύρο φαίνεται να ξεκινάει από την Οδύσσεια, όπου η Σύρος ως γενέτειρα του χοιροβοσκού Εύμαιου προσδιορίζεται σε κάποιο σημείο του ορίζοντα, «όθι τροπαί ήελίοιο»
Ο Φερεκύδης έγραψε ένα κοσμολογικό έργο, που ο πιθανότερος τίτλος του ήταν Επτάμυχος («Επτά» + «μυχός» = βυθός, κόλπος, σπήλαιο, από όπου και η παράδοση για το σπήλαιο του Φερεκύδη στη Σύρο, ενώ η «Πεντέμυχος» φαίνεται να αναφέρεται σε ειδικότερο κεφαλαίο αυτού του έργου, και η «θεολογία» ή «Θεοκρασία» ή «Θεογονία» να αποτελούν ενδείξεις του περιεχομένου του) και σημαίνει εφτά κόσμους ή εφτά περιοχές του κόσμου. Η σημείωση ότι το έργο απαρτιζόταν από 1 Ο βιβλία, οφείλεται σε συμφυρμό του με το έργο του συνώνυμου του «γενεαλόγου» Φερεκύδη του Αθηναίου.
Συνδυάζοντας στοιχεία από την παλαιότερη του θεογονική ποίηση και από τη σύγχρονη του φυσική φιλοσοφία, και ειδικότερα από τη διδασκαλία του Αναξίμανδρου, ο Φερεκύδης, με την Επτάμυχό του, εξήγησε αλληγορικά τη γένεση του κόσμου, αφού παρουσίασε τον Δία («Ζας») να ενώνεται με τη Γη («Χθονίη») και να της προσφέρει ως γαμήλιο δώρο ένα πέπλο («φάρος»), που ο ίδιος είχε υφάνει και είχε κεντήσει πάνω του τις στεριές και τις θάλασσες. Αξιοπρόσεχτο είναι το ότι ο Φερεκύδης με βάση την, πρωτοποριακή στην εποχή του, ιωνική έννοια της αφθαρσίας της ύλης, αντιπαραθέτει στην ησιόδεια πρώτη τριάδα θεών («Χάος», «Γαία», «Έρος»), που «έγινε πρώτα απ' όλα», μια δική του τριάδα («Ζας», «Κρόνος » ή «Χρόνος», «Χθονίη»), που δεν έγινε, αλλά «υπήρχε ανέκαθεν», ενώ εξάλλου, με τον ίδιο τον πέπλο ως εικόνα του κόσμου, προϋποθέτει ένα χάρτη της υδρογείου από τον Α ναξίμανδρο, που «πρώτος ετόλμησε την οικουμένην εν πινάκι γράψαι». Ακόμη ο Φερεκύδης εξαρτάται απο τον Αναξίμανδρο και σε άλλες κοσμογονικές παραστάσεις, όπως ο χωρισμός φυσικών σωμάτων ως «εκροή» ή «σπέρμα» και η ανάπτυξη του κόσμου κατά την αναλογία της ανάπτυξης του φυτού, και τέλος στην απόφαση του να γράψει σε πεζό λόγο, ενώ ή συγγραφική παράδοση του είδους που αυτός ακολούθησε ήταν έμμετρη. Ακόμη η θεολογική παράδοση παρουσιάζει τον Φερεκύδη να συνδέεται με ορφικές δοξασίες για την ψυχή και να δέχεται θεϊκά και γήινα πνεύματα ως επηρεάζοντα τους ανθρώπους. Τον Φερεκύδη τον κατέτασσαν οι αρχαίοι και στους Εφτά σοφούς.
Ε.Ν. ΡΟΥΣΣΟΣ
Δημήτρης Χάλαρης
Δημοσιογράφος-Συγγραφέας
Όλες οι δημοσιεύσεις του Δημήτρη Χάλαρη στο syrostoday είναι διαθέσιμες εδώ.
Άρθρα του επίσης δημοσιεύονται και στο προσωπικό του ιστολόγιο: dhalaris.wordpress.com