ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ "ΔΙΟΓΕΝΗΣ"
Το ξενοδοχείο "ΔΙΟΓΕΝΗΣ", πριν λειτουργήσει ως οίκος ανοχής, ήταν καπνοβιομηχανία. Επίσης όταν πρωτοήρθαν οι πρόσφυγες, τα πρώτα μπακάλικα των προσφύγων ήταν παράγκες μπροστά στο εργοστάσιο του Χατζηλία, "ΤΕΡΛΑΝΑ''.
Ο Αντώνης Χελιδονάκης, είχε γύφτικο στην ζυγοπλάστιγγα, όλη αυτή η πλατεία ήταν μηχανουργεία και εργαστήρια. Ήταν του Α. Γαλανού, του Ιωάννη Φρέρη και διάφοροι άλλοι. Ο Χελιδονάκης είχε καμίνι και συγκολλούσε μέταλλα όχι με οξυγονοκόλληση ή ηλεκτροσυγκόλληση, αλλά με βρασμό του σιδήρου-μετάλλου.
Ο Μήτσος, ο Μαυρουδής έκανε στρόφαλο μες το αμόνι, έκανε επίσης και πολλά γανώματα με τσίγκο για την ηλεκτρόλυση των καϊκιών.
Ο Νίκος και Απόστολος Μπόμπολας είχανε νικελωτήριο. Έκαναν επινικελώσεις σε διάφορα αντικείμενα.
Ο Βασίλης, ο Τζουβελέκης και ο ξάδελφος του, ήταν οι καλύτεροι σπάστες μαντεμιών. Τα φρεάτια της αποχέτευσης και ύδρευσης του Δήμου Ερμουπόλεως κυρίως, ήταν από μαντέμι σκληρό. Έσπαγε μόνο με βαριοπούλα ή με σφυρί.
Το μαλακό μαντέμι έχει πόρους γυαλιστούς και σκούρο χρώμα. Το μεσαίο δεν έχει πολλούς πόρους και είναι πιο μαλακό και παίρνεται με λίμα.
XΥΤHPIA
Τα χυτήρια την εποχή εκείνη ήταν αρκετά και είχαν «μαγκιόρους» τεχνίτες. Ήταν του Μπαρμπέτα, του Σαλούστρου, του Στεφάνου, του Ιωσήφ του Πειραιώτη, όλα αυτά πίσω από τον Διογένη και κοντά στου Βουτσά την ταβέρνα. Ο Γαϊτάνος είχε κοντά στους Ταξιάρχες και ο Μαστρομανώλης, ο Κουτσούκος στο σημερινό εργοστάσιο λουκουμιών Σικουτρή.
Οδός Θερμοπυλών & Αφροδίτης
Παλιό παγοποιείο
ΜΕ ΤΟΝ ΜΑΣΤΡΟΠΑΥΛΟ ΣΙΡΚΟΒΙΤΣ
Ο Μαστροπαύλος είχε μαγαζί πίσω από το σημερινό ξενοδοχείο "ΔΙΟΓΕΝΗΣ" χυτήριο καλό και δούλευε καλά τα μεταπολεμικά χρόνια, γιατί λειτουργούσαν και τα εργοστάσια κλωστοϋφαντσυργίας. Τότε ...
Μαστροπαύλο, έζησες πολλά χρόνια σ' αυτή τη γειτονιά, πάνω από πενήντα (50), μήπως μπορείς να μου πεις τι θυμάσαι έπειτα από τόσα χρόνια που έζησες και νταλαβερίστηκες τόσους ανθρώπους;
Είχα χυτήριο, βαριά και δύσκολη δουλειά. Απ' το πρωί μέχρι το βράδυ μας έτρωγε η φωτιά και η κάπνα. Στη γειτονιά αυτή ήτανε μεγάλοι μαστόροι, σιδηρουργοί, μηχανουργοί, τορναδόροι, οξυγονοκολλητές, χύτες, εφαρμοστές κ.λ.π.
Θα σου πω για ένα μάστορα που είχε κάτι χέρια σαν πιάτα, άντρας γερός, καλοκάγαθος. Τορναδόρος εφαρμοστής, από την Άνω Σύρο. Είχανε έλθει στο λιμάνι κάτι "LIBERTY" Καναδέζικα στη δεκαετία του 1950 αν θυμάμαι καλά. Στο μηχανουργείο του Μπαρμπέτα, δούλευε ως τορναδόρος και εφαρμοστής ο μπαρμπανάτσιος.
Την επισκευή την είχε αναλάβει το μηχανουργείο Μπαρμπέτα και σε ένα πλοίο απ' αυτά, είχαν βγάλει την προπέλα και τον άξονα. Τέλειωσαν οι εργασίες οι αναγκαίες - αυτές που γίνονται μέσα στο μηχανουργείο – και άρχισαν οι εφαρμοστές να τοποθετούν τον άξονα και την προπέλα. Πρέπει να σου πω πως στο τέλος του άξονα εκεί που μπαίνει η προπέλα, είναι κώνος που πατάει η προπέλα στον αφαλό ασφαλίζει με ένα παξιμάδι και τοποθετείται και μια «κοπίλια» για να μη λασκάρει το παξιμάδι και φύγει η προπέλα. Πρέπει όμως να τοποθετηθεί σωστά να τακιάσει ...
Ο Μπάρμπα Νάτσιος, έβαλε το μεγάλο κλειδί στο παξιμάδι και - για να το σφίξει καλά είχε μια βαριά 8-10 οκάδες και το ‘σφιξε γερά με τις χερούκλες του και την κυκλώπεια δύναμή του, χτυπώντας δυνατά με την βαριά το παξιμάδι το οποίο είχε τερματίσει, δεν πήγαινε άλλο.
Ο Μαστραντώνης Μπαρμπέτας είπε του Νάτσιου να συνεχίσει να χτυπάει για να σφίξει πιο καλά.
- Αφεντικό δεν πάει άλλο, είναι εντάξει.
- Μπαρμπέτας, χτύπα σου λέω, πρέπει να τερματίσει καλά.
- Αφεντικό θα γίνει ζημιά.
- Μπαρμπέτας, χτύπα έχει ακόμα μπόσικα, πρέπει να τακιάσει.
Ο Μπαρμπανάτσιος σηκώνει τη βαριά, χτυπάει το κλειδί για να σφίξει πιο πολύ το παξιμάδι. Το αποτέλεσμα ήτανε απ' το πολύ σφίξιμο, έσπασε η προπέλα που ήτανε από μαντέμι. Αποτέλεσμα ήτανε να κατεβάσουνε την προπέλα που είχε το πλοίο "ΡΕΣΠΕΤΟ" και την ξανατοποθέτησαν. Η ζημιά ήτανε μεγάλη.
Τα χέρια του Νάτσιου ήτανε σαν φτυάρια και απεριόριστης δύναμης. Η καλοσύνη του δεν περιγράφεται. Θα πω και αυτό το απίστευτο. Ο μπάρμπα Νάτσιος έκανε ρεκτιφιέ σε κύλινδρο με λαδάκωνα. Τοποθέτησε επάνω στον τόρνο τον λαδάκωνα και γύριζε και πήρε τις διαφορές και δεν ξέφυγε ούτε δέκατο του χιλιοστού, απίστευτα πράγματα. Όταν έτρωγε, ποτέ δεν είχε πλύνει τα χέρια του, το ‘χε σε κακό. Έμοιαζε του Κύκλωπα και ας είχε δυο μάτια. Ποτέ δεν αρρώστησε, Κορυφαίος τεχνίτης. Όταν μεθούσε, κυρίως το Σαββατόβραδο, γιατί τότε πληρωνόντουσαν Σάββατο, έπαιρνε τα όργανα και πήγαινε στη ΠΗΓΗ, του παίζανε, χόρευε και τραγουδούσε, τους πλήρωνε καλά και φεύγανε… Ο Νάτσιος άφησε καλό όνομα στο πέρασμα απ' αυτή την γρήγορη και κουραστική ζωή...
ΣΥΝΘΕΣΗ ΜΕΤΑΛΛΩΝ
Ο Μαστροπαύλος συνεχίζει να μας εξιστορεί τις παλιές λειτουργίες των διαφόρων συντεχνιών της εποχής εκείνης, πολύ χρήσιμες για μας στις μέρες μας.
ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ-ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ
Πέντε (5) κιλά ψευδαργύρου και δεκαπέντε (15) κιλά χαλκού, θα βγάλουμε ορείχαλκο μπρούτζο δεκαοκτώ κιλά περίπου. Ο ορείχαλκος δεν βγαίνει πουθενά ως ατόφιο μέταλλο, γίνεται με ενώσεις από ψευδάργυρο, από χαλκό και κασσίτερο.
ΚΡΑΜΑΤΑ
Τα μανουάλια των εκκλησιών γίνονται από ολιγότερη ποσότητα χαλκού και περισσότερη ποσότητα ψευδαργύρου, γι' αυτό είναι και σκληρά. Εάν θέλουμε να βγάλουμε μαλακό, τότε βάζουμε περισσότερο χαλκό και ολιγότερο ψευδάργυρο.
Δεν αναμιγνύουμε ποτέ ψευδάργυρο με αλουμίνιο λόγω βαρύτητας. Όταν λιώνουμε μέταλλο λευκό "γκρόβερ", ή άλλη μάρκα και θέλουμε να δούμε την θερμοκρασία αν είναι εντάξει, τότε δοκιμάζουμε ως εξής:
Ωθούμε ένα χαρτί εφημερίδος μέσα στο περιεχόμενο του λιωμένου μετάλλου και αν πάρει το χαρτί φωτιά, τότε η θερμοκρασία είναι εντάξει. Όταν δεν είναι εντάξει το μέταλλο - δηλαδή στη θερμοκρασία τους, τότε παίζει ρόλο η εμπειρία του τεχνίτη.
Να σου πω επίσης πως χρειάζεται μεγάλη προσοχή στην υγρασία του καλουπιού, στον καλό καθαρισμό του μετάλλου. Όλα τα μέταλλα που έχουνε σκουριά η οποία είναι ελαφρότερη από το υγιές μέταλλο, βγαίνει στην επιφάνεια του δοχείου και ο μάστορης με μια κουτάλα καθαρίζει καλά για να βγει το επιθυμητό μέταλλο και το επιθυμητό αποτέλεσμα.
Τα εργοστάσια εδώ παθαίνανε πολλές ζημιές δηλαδή σπάζανε ταχτικά τα αξόνια, ο Χελιδονάκης ήτανε μοναδικός στο είδος, τα συγκολλούσε με βρασμό του μετάλλου και ποτέ στο ίδιο μέρος δεν ξανάσπαζε κανένα αξόνι... Ήτανε τότε μαστόροι που έπιαναν πουλιά στον αέρα, πώς να στο πω...
Οδός Θερμοπυλών & Φολεγάνδρου, τα τότε εργαστήρια
Οδός Θερμοπυλών & Φολεγάνδρου, τα μηχανουργεία, τα χυτήρια, σιδηρουργεία και οξυγονοκολλητές
Χυτήριο Νεωρίου - Όλοι άριστοι τεχνίτες
Οι μαρμαράδες
Ο τρίτος όρθιος με την τραγιάσκα Εμμανουήλ Μιχ. Στρατής (1897-1983), πρωτομάστορας όπως και ο αδελφός του Ευάγγελος
Φτιάχνουν στο νεκροταφείο το κενοτάφειο των αγωνιστών που σκοτώθηκαν άδικα στους πολέμους.
Όλοι οι δρόμοι, οι ναοί και γενικά τα έργα τέχνης που θαυμάζουμε και σήμερα, έγιναν από ανθρώπους που δούλευαν αυτήν την τέχνη του μαρμάρου. Οι περισσότεροι αγράμματοι, τα έργα τους όμως τα θαύμαζαν και τα θαυμάζουν και αγράμματοι και «γραμματιζόμενοι».
Δημήτρης Χάλαρης
Δημοσιογράφος-Συγγραφέας
Όλες οι δημοσιεύσεις του Δημήτρη Χάλαρη στο syrostoday είναι διαθέσιμες εδώ.
Άρθρα του επίσης δημοσιεύονται και στο προσωπικό του ιστολόγιο: dhalaris.wordpress.com