Ο μεσαιωνικός οικισμός της Άνω Σύρου είναι ένας γοητευτικός τόπος σε ένα ξεχωριστό νησί, με πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία και σημεία: Μεγάλη ιστορία, δυναμικό παρόν, μοναδική θέα, αναπάντεχα μαγαζιά, ατελείωτα σκαλοπάτια, έντονη καθολική αύρα, πολλές εκκλησίες, μπόλικες γάτες και Αirbnb. Είναι ο τόπος όπου μεγάλωσε ο Μάρκος Βαμβακάρης αλλά και ο λόφος που έσωσε χιλιάδες Συριανούς από τις πειρατικές επιδρομές. Είναι το θεωρείο της Ερμούπολης και μέχρι πριν από λίγα χρόνια ένας από τους παλαιότερους δήμους του νέου ελληνικού κράτους με έτος ίδρυσης το 1834.
Μιχάλης Γελασάκης
αφορμή για να επισκεφθούμε την Άνω Σύρο ήταν το Διεθνές Φεστιβάλ Εκκλησιαστικού Οργάνου ΑΝΩ που πραγματοποιείται εκεί τα τελευταία χρόνια χάρη στο όραμα του Χάρη Βεκρή, ενός φωτισμένου, δημιουργικού και δραστήριου κατοίκου της Σύρου. Προσκληθήκαμε από το φεστιβάλ για να παρακολουθήσουμε την προφεστιβαλική συναυλία με τη νεαρή Tea Kulas, οργανίστα και καλλιτεχνική διευθύντρια ενός αντίστοιχου φεστιβάλ στην Κροατία. Αυτή η επίσκεψη στην Άνω Σύρο ήταν πρώτης τάξεως ευκαιρία για να κάνουμε μια βόλτα στον μεσαιωνικό οικισμό, να μάθουμε περισσότερα για την ιστορία του αλλά και να δούμε πως «επιβιώνει» στη σημερινή πραγματικότητα.
H Άνω Σύρος ή Άνω Χώρα, όπως αναφερόταν παλιότερα, βρίσκεται στον έναν από τους δύο μεγάλους λόφους πάνω από την Ερμούπολη. Αναφέρεται ενίοτε και ως «λόφος των καθολικών» και είναι εκείνος που βρίσκεται αριστερά, μπαίνοντας στο λιμάνι. Άρχισε να κατοικείται ως μια πιο ασφαλής τοποθεσία από τους κατοίκους της Σύρου κατά τον Μεσαίωνα, όταν το νησί δεχόταν συχνές επιδρομές από πειρατές.
Η Άνω Σύρος έχει καταφέρει με έναν τρόπο φυσικό να αφομοιώσει την πολύπλευρη και ιδιαίτερη ιστορία της, τη θρησκευτική διαφοροποίησή της και την ετερόκλητη κουλτούρα των κατοίκων της. Είναι καλοντυμένη, υπομονετική, καθαρή, με παλιές και νέες επιχειρήσεις εστίασης, έτοιμη να δεχτεί τους επισκέπτες της.
Εκεί συγκεντρώθηκαν κυρίως οι καθολικοί κάτοικοι του νησιού που έλκουν την καταγωγή τους από Ενετούς εμπόρους και Φράγκους σταυροφόρους. Η έντονη παρουσία των καθολικών ήταν αυτή που κράτησε το νησί σε απόσταση από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, αφού τέθηκε υπό την προστασία των Γάλλων και πλήρωνε φόρο υποτέλειας στους Οθωμανούς. Αυτός είναι και ένας βασικός λόγος που γενικά η Σύρος έχει διαφορετική αύρα από άλλα νησιά των Κυκλάδων.
Είναι από τους λίγους μεσαιωνικούς οικισμούς στην Ελλάδα που βρίσκεται σε τόσο καλή κατάσταση και κατοικείται κανονικά εδώ και σχεδόν οκτώ αιώνες. Δεν είναι προσβάσιμος με αυτοκίνητο ή μηχανάκι και αυτό σίγουρα έχει συμβάλει στη διατήρηση της αυθεντικότητάς του.
.jpg)
Η γοητεία της αρχιτεκτονικής αλλά και της γαλήνης που νιώθεις περπατώντας στα λαβυρινθώδη μικρά σοκάκια, που σίγουρα κάποια στιγμή θα μπερδέψεις, έχει κάτι από παλιά ιταλικά ή γαλλικά μυθιστορήματα. Κάνοντας μια βόλτα την ημέρα, χωρίς να στήσεις αυτί, ακούς όλους τους γνώριμους ήχους από το εσωτερικό των σπιτιών: έναν απορροφητήρα, μια βρύση, μαχαιροπίρουνα που χτυπούν πάνω στα πιάτα, την τηλεόραση… Μπορεί να μάθεις ακόμα ποιος παντρεύτηκε χθες και πού έγινε ο γάμος. Ό,τι ακούς δηλαδή σε μια γειτονιά, περνώντας έξω από τα ανοιχτά παράθυρα. Τη νύχτα, οι μεγάλοι σιδερένιοι φανοί άλλης εποχής δίνουν έναν τόνο χωριού και μυστηρίου. Οι φυσικοί ήχοι υπερισχύουν, ενώ ακούς εύκολα από μακριά το λαχάνιασμα κάποιου που ανηφορίζει. Οι ακουστικές και άλλες ισορροπίες αλλάζουν αν περνάς από την κεντρική αρτηρία του οικισμού που ονομάζεται Πιάτσα. Εκεί τα πράγματα είναι διαφορετικά. Δεξιά κι αριστερά μαγαζιά για φαγητό, ποτό ή αναμνηστικά, με πολλούς επισκέπτες και θαμώνες να απολαμβάνουν το ποτό τους ως αργά. Αυτός ο δρόμος είναι σημείο αναφοράς και τόπος συνάντησης επισκεπτών και κατοίκων απ’ όλο το νησί. Υπάρχουν και κάποια σκόρπια μαγαζιά μέσα στον οικισμό, για τους πιο «ψαγμένους», αλλά τα περισσότερα είναι μαζεμένα σε αυτή την περαντζάδα.
Ο μεσαιωνικός οικισμός είναι γεμάτος πλακόστρωτα δρομάκια (κανένα δεν ξεπερνά τα δύο-δυόμισι μέτρα πλάτος), σκαλιά και σπίτια που μπλέκονται το ένα με το άλλο με χαρακτηριστική οικονομία χώρου. Πολλές ταράτσες σπιτιών είναι αυλές κάποιων άλλων. Εκτός από την οικονομία του χώρου, αυτή η ρυμοτομία παρείχε και ασφάλεια από τις πειρατικές επιδρομές. Τα μεσαιωνικά και τα καθολικά στοιχεία είναι διάσπαρτα και εμφανή όπου κι αν κοιτάξεις. Η θέα, μοναδική! Αν είσαι τυχερός και η ατμόσφαιρα είναι καθαρή, από πολλά μπαλκόνια, δρομάκια και ξέφωτα της Άνω Σύρου διακρίνεις εύκολα την Τήνο, τη Δήλο, την Πάρο και τη Νάξο. Είναι σαν να βρίσκεσαι στο θεωρείο της Ερμούπολης.
Διαβάστε εδώ την συνέχεια του άρθρου.