Νέα δεδομένα για την αξιοποίηση των ενεργειακών πόρων της χώρας, που θα την βάλουν στο ενεργειακό κλαμπ της Ανατολικής Μεσογείου και συγχρόνως ενισχύουν την προσπάθεια της Αθήνας να διασφαλίσει και να ασκήσει τα κυριαρχικά δικαιώματά της, δημιουργεί η επιβεβαίωση του ενδιαφέροντος εισόδου του αμερικανικού πετρελαϊκού κολοσσού Chevron, από κοινού με την Helleniq Energy, στα Οικόπεδα νότια της Κρήτης και της Πελοποννήσου.
«Νομίζω ότι αυτή είναι η καλύτερη απόδειξη του τρόπου με τον οποίον η κυβέρνησή μας αντιλαμβάνεται την αναβάθμιση της γεωπολιτικής θέσης της χώρας. Μετατρεπόμαστε σε σημαντικό ενεργειακό παίκτη στην Ανατολική Μεσόγειο. Αναγνωρίζεται από την ΕΕ και τις ΗΠΑ» δήλωσε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, που αύριο συναντάται με τον υπουργό Εσωτερικών και επικεφαλής του Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας των ΗΠΑ, Ν. Μπέργκαμ, με τον οποίο όπως είπε θα συζητήσουν «τον τρόπο με τον οποίον αναβαθμίζουμε διαρκώς τον στρατηγικό, γεωπολιτικό ενεργειακό ρόλο της πατρίδας μας».
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, μόλις έκλεισε ο διαγωνισμός, τόνισε ότι «ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο για την αξιοποίηση του υποθαλάσσιου ενεργειακού πλούτου της Πατρίδας μας. Πρόκειται για μία εξέλιξη Ελπίδας και Προοπτικής για τη χώρα μας. Η Ελλάδα, με εθνική αυτοπεποίθηση, βάζει γερά θεμέλια για την ενεργειακή της αυτάρκεια και αξιοποιεί τη γεωπολιτική της θέση στην Ανατολική Μεσόγειο…».
Η ολοκλήρωση του διαγωνισμού, που αποτελεί την αφετηρία για τη διαδικασία απόκτησης των δικαιωμάτων ερευνών και εκμετάλλευσης για τις περιοχές αυτές από τις δύο εταιρείες, αποτελεί μια εμβληματική στιγμή για τη μακρά προσπάθεια της Ελλάδας να ερευνήσει και να αξιοποιήσει ενεργειακούς πόρους της. Μια προσπάθεια, η οποία έχει αντιμετωπίσει, εκτός των άλλων, μείζονες γεωπολιτικές προκλήσεις, καθώς η αντιπαράθεση με την Τουρκία ουσιαστικά είχε βάλει «στον πάγο» κάθε τέτοια προσπάθεια, όχι μόνο στις περιοχές που εγείρει αξιώσεις η Άγκυρα, αλλά ακόμη και στο Ιόνιο και στην Κεντρική Μεσόγειο.
Ο διαγωνισμός για τα Οικόπεδα νοτίως της Κρήτης είναι κομβικής σημασίας, καθώς τα δύο αυτά Οικόπεδα, τα οποία έχουν χαραχθεί πριν από περισσότερο από δέκα χρόνια, παρέμεναν ανενεργά, αφού η Ελλάδα δεν είχε αποφασίσει να ασκήσει τα κυριαρχικά δικαιώματά της στην περιοχή αυτή και να αξιοποιήσει τις δυνατότητες που προσέφερε ο νόμος 4001/2011 (γνωστός και ως τροπολογία Μανιάτη), ο οποίος ουσιαστικά οριοθετούσε μονομερώς τα εξωτερικά όρια της ελληνικής ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδας, θέτοντας τη μέση γραμμή ως γραμμή οριοθέτησης, στις περιπτώσεις που δεν είχε υπάρξει διμερής συμφωνία.
Ο διαγωνισμός και για τα Οικόπεδα δυτικά και νοτιοδυτικά της Κρήτης είχε προκαλέσει την αντίδραση της Λιβύης. Όμως, η είσοδος της ExxonMobil είχε γίνει πριν από το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, το οποίο επιχείρησε να επιβάλει αρνητικά τετελεσμένα εις βάρος της χώρας μας.
Η απόφαση της κυβέρνησης να ξεκινήσει τον διαγωνισμό για τα δύο Οικόπεδα νοτίως της Κρήτης αποτελούσε μια καθαρή επιλογή αμφισβήτησης τόσο του Τουρκολιβυκού Μνημονίου όσο και των μαξιμαλιστικών θέσεων της Λιβύης, η οποία επεδίωκε να μεταφέρει προς βορρά τη μέση γραμμή εις βάρος της χώρας μας. Τόσο με τον νόμο 4001/2011 όσο και με τον διαγωνισμό για τα δύο Οικόπεδα, η Ελλάδα για πρώτη ίσως φορά επιβάλλει τετελεσμένα με την άσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της και ασκεί πίεση στη Λιβύη, αλλά και εμμέσως στην Τουρκία, καθώς η περιοχή στην οποία εκτείνονται τα δύο Οικόπεδα επικαλύπτει σημαντικό μέρος της ΑΟΖ, η οποία θα κατέληγε στη Λιβύη βάσει της «μοιρασιάς» του Τουρκολιβυκού Μνημονίου.
Το προηγούμενο διάστημα υπήρξε επίσημη αντίδραση από τη Λιβύη, με ρηματική διακοίνωση στον ΟΗΕ(20 Ιουνίου), στην οποία υποστήριζε ότι τα δύο Οικόπεδα εμπίπτουν στη λιβυκή υφαλοκρηπίδα, ενώ σε άλλη επιστολή (27 Μαΐου) η Τρίπολη πρόβαλε τις απώτατες διεκδικήσεις της σε θαλάσσιες ζώνες, που βάσει του Τουρκολιβυκού Μνημονίου έφθαναν λίγο έξω από τα χωρικά ύδατα της Κρήτης. Και φυσικά επικάλυπταν σχεδόν ολόκληρα τα δυο Οικόπεδα νότια της Κρήτης.
Η Αθήνα είχε απαντήσει στους λιβυκούς ισχυρισμούς και μάλιστα μετά την επίσκεψη Γεραπετρίτη σε Τρίπολη και Βεγγάζη είχε δρομολογηθεί η προσπάθεια επανέναρξης, μετά από δέκα χρόνια, των συνομιλιών για την οριοθέτηση ΑΟΖ μεταξύ των δύο χωρών, υπό την πίεση που αισθανόταν η Λιβύη με τη συνέχιση του διαγωνισμού για τα δύο Οικόπεδα νοτίως της Κρήτης αλλά και την υιοθέτηση του νέου Ελληνικού Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού.
Το γεγονός ότι σε αυτό το περίπλοκο και πολύ ευαίσθητο σκηνικό ο αμερικανικός κολοσσός Chevron εκδηλώνει ενδιαφέρον και συμμετέχει στον διαγωνισμό για τα δύο Οικόπεδα αποτελεί την πιο ισχυρή απάντηση στις αμφισβητήσεις των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Είναι προφανές ότι μια εταιρεία όσο μεγάλη κι αν είναι, δεν είναι αυτή που απονέμει κυριαρχία. Όμως το γεγονός ότι η Chevron αποδέχεται την ελληνική χάραξη των Οικοπέδων και τη μέση γραμμή όπως έχει ορισθεί από την Ελλάδα, παρα την εντατική προσπάθεια αμφισβήτησής τους, «κατοχυρώνει» την ελληνική θέση και πάντως δημιουργεί, εφόσον προχωρήσουν οι σεισμικές έρευνες και αργότερα οι δοκιμαστικές γεωτρήσεις, μια αμερικανική «ομπρέλα» ασφαλείας.
Η Chevron πάντως έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον για την είσοδό της και στη Λιβύη, σε υπεράκτιες έρευνες, χωρίς αυτό να είναι προς το παρόν προβληματικό, καθώς τα Οικόπεδα τα οποία θα διαθέσει η Τρίπολη σε διεθνή διαγωνισμό έχουν σεβαστεί πλήρως την ελληνική μέση γραμμή, παρά το γεγονός ότι επισήμως, με την επιστολή στον ΟΗΕ, την είχε αμφισβητήσει.
Η ηγεσία μάλιστα της αμερικανικής εταιρείας είχε συνάντηση, στο περιθώριο του Ενεργειακού Συνεδρίου στην Ιταλία, και με τον Τούρκο υπουργό Ενέργειας Αλπασλάν Μπαϊρακτάρ, καθώς η Τουρκία προσπαθεί να δελεάσει ξένες και ειδικά αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες για συμπράξεις και συνεργασίες. Και ίσως αυτή η συνάντηση να μην ήταν άσχετη, με την ανακοίνωση της συμμετοχής της Chevron στον ελληνικό διαγωνισμό.
Η σημερινή εξέλιξη αποτελεί το πρώτο βήμα σε έναν μακρύ και δύσκολο δρόμο, που όλοι ελπίζουν ότι θα καταλήξει στην ανακάλυψη και αξιοποίηση κοιτασμάτων κρίσιμων για την οικονομία της χώρας, αλλά και για τη γεωπολιτική αναβάθμισή της, καθώς και για την κατοχύρωση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της.
Βασίλης Νέδος
Εμπρακτη κίνηση πλήρους αμφισβήτησης του τουρκολιβυκού μνημονίου, αλλά και απαξίωσης των συμφωνιών που έχουν υπογράψει η Aγκυρα και η Τρίπολη για έρευνες υδρογονανθράκων στα νότια της Κρήτης, αποτελούν οι ευρισκόμενες σε εξέλιξη αιγυπτιακές έρευνες σε θαλάσσιες περιοχές στα δυτικά σύνορά της.
Οι έρευνες του πλοίου σεισμικών ερευνών «Ramform Hyperion» διεξάγονται από τις 21 Αυγούστου σε μια θαλάσσια περιοχή την οποία η Τρίπολη διεκδικεί με βάση το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Πριν από περίπου τρία χρόνια το Κάιρο είχε απορρίψει αυτόν τον ισχυρισμό με Προεδρικό Διάταγμα (υπ’ αριθμόν 595 στις 11 Δεκεμβρίου 2022), το οποίο όριζε τα δυτικά θαλάσσια σύνορα της Αιγύπτου με τη Λιβύη, ωστόσο πλέον τώρα κινείται και στο πεδίο, διεξάγοντας έρευνες σε όλη αυτή την περιοχή.
Εξαιρετικά κρίσιμης σημασίας είναι η λεπτομέρεια που αφορά την περιοχή όπου διεξάγονται οι έρευνες και περιλαμβάνουν ένα θαλάσσιο οικόπεδο το οποίο συγκαταλέγεται ανάμεσα σε όσα τον περασμένο Ιούνιο είχαν παραχωρηθεί από την Τρίπολη στην Τουρκική Εταιρεία Πετρελαίου (ΤΡΑΟ).
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες της «Κ», πριν από λίγες ημέρες, στις 21 Αυγούστου το πλοίο σεισμικών ερευνών «Ramform Hyperion» ξεκίνησε σεισμικές έρευνες στο όριο των δυτικών θαλάσσιων ορίων της Αιγύπτου με τη Λιβύη, ακολουθώντας πορεία που καλύπτει πλήρως και εκείνο το τριγωνικό κομμάτι που η Τρίπολη περιγράφει ως δικής της δικαιοδοσίας.
Τα δυτικά όρια των θαλάσσιων συνόρων της Αιγύπτου καθορίζονται μονομερώς από το Προεδρικό Διάταγμα 595 (11 Δεκεμβρίου 2022) και, έως αυτή τη στιγμή τουλάχιστον, δεν περιλαμβάνουν θαλάσσια οικόπεδα προς έρευνα και εκμετάλλευση. Εν ολίγοις, οι Αιγύπτιοι κινήθηκαν σε περιοχή η οποία δεν έχει οριοθετηθεί ακόμα για πιθανές έρευνες και μελλοντική εκμετάλλευση.
Οι έρευνες αφορούν και θαλάσσιο οικόπεδο το οποίο συγκαταλέγεται σε όσα παραχωρήθηκαν από την Τρίπολη στην Τουρκική Εταιρεία Πετρελαίου.
Οι σεισμικές έρευνες περιελάμβαναν μάλιστα και το ανατολικό τμήμα του οικοπέδου 4 της Λιβύης, το οποίο έχει αποδοθεί για έρευνες από την Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου της Λιβύης (ΝΟC) στην τουρκική ΤΡΑΟ στις 26 Ιουνίου.
Οπως η «Κ» έχει επανειλημμένως αναφέρει (τελευταία φορά στο φύλλο της περασμένης Κυριακής 7 Σεπτεμβρίου), τα τέσσερα αυτά οικόπεδα που έχουν αποδοθεί στην ΤΡΑΟ βρίσκονται όλα νότια της μέσης γραμμής Ελλάδας – Λιβύης, λόγω, μεταξύ άλλων, του ενδιαφέροντος που έχουν δείξει για τα ελληνικά θαλάσσια οικόπεδα κολοσσοί όπως η Chevron.
Το γεγονός ότι ένα από αυτά τα οικόπεδα που η Τρίπολη θεωρεί ότι της ανήκει, αγνοείται από το Κάιρο –με σκοπό βέβαια τη διαφύλαξη των κρατικών συμφερόντων του– είναι ενδεικτικό και της εγρήγορσης της Αιγύπτου σε αυτό το μεγάλο γεωπολιτικό πόκερ που έχει ανοίξει στην Ανατολική Μεσόγειο και κάθε παίκτης επιχειρεί να αποκτήσει καλύτερη θέση.
Πρόκειται, βεβαίως, για αμφισβήτηση του τουρκολιβυκού μνημονίου και των τετελεσμένων που έχει έως τώρα επιχειρήσει να δημιουργήσει στην περιοχή και η Τρίπολη. Η Λιβύη έως τώρα δεν έχει αντιδράσει, αν και εκτιμάται ότι θα μπορούσε να το κάνει το επόμενο χρονικό διάστημα, ενδεχομένως μέσω επιστολής ή κατάθεσης ρηματικής διακοίνωσης στον ΟΗΕ.
Η Τουρκία επίσης δεν έχει αντιδράσει προς το παρόν με κανέναν τρόπο, ούτε διπλωματικά ούτε και επί του πεδίου. Και για τους αρμόδιους στην Αθήνα η στάση αυτή αξιολογείται και με βάση τα υφιστάμενα παραδείγματα δραστηριοποίησης της Αγκυρας σε άλλες περιπτώσεις στην ευρύτερη περιοχή. Η Τουρκία αντιδρά, για παράδειγμα, σε διαφορετικό μήκος κύματος σε σύγκριση με τον τρόπο που κινείται όταν ενεργεί σε περιοχή θεωρητικής ευθύνης του ψευδοκράτους στη βόρεια Κύπρο.
Με τις έρευνες αυτές, το πρώτο σκέλος των οποίων ξεκίνησε τον Μάιο και συνεχίζεται από τον Αύγουστο, η Αίγυπτος θα έχει σεισμικά ερευνητικά δεδομένα για αυτή την κρίσιμη περιοχή, θα διατηρεί δηλαδή σαφές προβάδισμα από τη Λιβύη σε όλο αυτό το νοητό τρίγωνο.
Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον ότι κατά τη διάρκεια των κινήσεων του ερευνητικού πλοίου δεν ζητήθηκε να δεσμευθεί περιοχή ερευνών από την Αλεξάνδρεια (με NAVTEX) για την ασφάλεια των ναυτιλλoμένων, ούτε και σχετική αγγελία από τον συντονιστή περιοχής NAVAREA III ή την αρμόδια υπηρεσία των ΗΠΑ (HYDROLANT). Στις επιχειρησιακές λεπτομέρειες καταγράφεται, επίσης, ότι στην περιοχή έπλεε το ρωσικό υποβρύχιο Novorossiysk (B-261), το οποίο, κατά πάσα πιθανότητα για λόγους ασφαλείας, κινείτο καθ’ όλη τη διάρκεια των ερευνών πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας