Από το καλοκαίρι των ρεκόρ στον χειμώνα της εγκατάλειψης: Αιγαίο και Ιόνιο χωρίς ενιαίο σχέδιο ανθεκτικότητας – η εποχική πολιτική δεν είναι νησιωτική στρατηγική.
Κάθε κακοκαιρία που πλήττει το Αιγαίο και το Ιόνιο, αποκαλύπτεται η γύμνια του κράτους απέναντι στη νησιωτικότητα. Mια αλήθεια που όλοι γνωρίζουμε, μα οι αρμόδιοι αποφεύγουν να αντιμετωπίσουν: η νησιωτική Ελλάδα παραμένει θεσμικά ανοχύρωτη.
Το δε μοτίβο είναι κοινό: οι υποδομές εκτεθειμένες, οι αρμοδιότητες θολές. Ο Δήμος; Η Περιφέρεια; Το Υπουργείο Υποδομών; Το Λιμενικό Ταμείο; Ή μήπως ο… Θεός; Άρα οι ευθύνες διασκορπισμένες και η διοικητική πολυδιάσπαση μετατρέπεται σε θεσμικό άλλοθι.
Δεν είναι η θάλασσα ο απρόβλεπτος εχθρός, ούτε καν η κλιματική κρίση. Είναι η απουσία σχεδίου. Δρόμοι που δεν ξέρουμε ποιος τους διαχειρίζεται, λιμάνια που αποκαθίστανται πρόχειρα, χρηματοδοτήσεις που ενεργοποιούνται μόνο μετά την καταστροφή.
Από τη Ρόδο και τη Σάμο μέχρι την Κεφαλονιά και την Κέρκυρα, το ίδιο έργο επαναλαμβάνεται: η φύση δοκιμάζει, το κράτος αδρανεί και στο ενδιάμεσο, οι νησιώτες και κυρίως οι μικρονησιώτες καλούνται να ζήσουν έναν ακόμη χειμώνα, όχι στο έλεος του καιρού, αλλά της κρατικής ασυνέπειας.
Το Αιγαίο σε δοκιμασία
Η κλιματική κρίση δεν αποτελεί μελλοντική απειλή, είναι παρούσα. Σε νησιά όπως η Λέσβος, η Νάξος και η Σύρος, πέρα από τη Ρόδο και τη Σάμο, τα έντονα καιρικά φαινόμενα των τελευταίων ετών έχουν προκαλέσει:
Καταστροφές σε παραλιακά οδικά δίκτυα.
Υποσκαφή θεμελίων λιμενικών εγκαταστάσεων.
Πλημμύρες σε οικισμούς.
Κατολισθήσεις σε επαρχιακούς δρόμους.
Διακοπές ακτοπλοϊκής σύνδεσης για ημέρες.
Η εικόνα της θάλασσας να διαπερνά το οδόστρωμα, ή να παρασύρει προστατευτικά έργα δεν είναι πλέον “ακραίο φαινόμενο”, είναι επαναλαμβανόμενη κανονικότητα.
Το Ιόνιο δεν αποτελεί εξαίρεση
Στο Ιόνιο, νησιά όπως η Ζάκυνθος, μαζί με την Κεφαλονιά, και την Κέρκυρα βιώνουν επίσης:
Καταρρεύσεις παραλιακών τοιχίων.
Σοβαρές διαβρώσεις ακτών.
Πλημμυρικά φαινόμενα σε τουριστικές περιοχές.
Ζημιές σε επαρχιακά δίκτυα από έντονες βροχοπτώσεις.
Το πρόβλημα όμως δεν είναι γεωγραφικό. Η κλιματική κρίση είναι πραγματικότητα. Αλλά δεν μπορεί να λειτουργεί ως πολιτικό καταφύγιο. Η ανθεκτικότητα είναι ευθύνη του κράτους και ο σχεδιασμός είναι πολιτική πράξη.
Όταν δεν ξέρουμε ποιος έχει την αρμοδιότητα για έναν παραλιακό δρόμο, δεν φταίει η θάλασσα.
Όταν ένα λιμάνι αποκαθίσταται πρόχειρα και καταστρέφεται ξανά, δεν φταίει ο άνεμος.
Όταν μικροί νησιωτικοί δήμοι μένουν χωρίς τεχνική υποστήριξη, δεν φταίει ο χειμώνας.
Φταίει όμως ξεκάθαρα, η απουσία εθνικής νησιωτικής πολιτικής.
Η εποχική υποκρισία
Το κράτος θυμάται τα νησιά όταν έρχεται το καλοκαίρι, όταν γεμίζουν τα λιμάνια, όταν αυξάνονται τα φορολογικά έσοδα, όταν ο τουρισμός στηρίζει το ΑΕΠ. Τότε παρουσιάζονται ως «ναυαρχίδα της οικονομίας», ως «ισχυρό brand”, ως «εθνικό πλεονέκτημα».
Τον χειμώνα, όμως, μετατρέπονται σε λογιστική υποσημείωση.
Χωρίς:
Εθνικό σχέδιο ανθεκτικότητας νησιωτικών υποδομών.
Ενιαίο φορέα διαχείρισης και πρόληψης κινδύνων.
Μόνιμο μηχανισμό ταχείας χρηματοδότησης.
Ξεκάθαρη κατανομή αρμοδιοτήτων για δρόμους και λιμάνια.
Αντί για πρόληψη, διανέμουμε αποζημιώσεις.
Αντί για στρατηγική, κάνουμε αυτοψίες.
Αντί για θωράκιση, μοιράζουμε υποσχέσεις.
Αντί λοιπόν να επενδύουμε στην πρόληψη, πληρώνουμε πολλαπλάσια στην αποκατάσταση και κάθε χρόνο ο λογαριασμός γίνεται βαρύτερος.
Οι νησιώτες δεν μπορούν να ζουν “στο έλεος του Θεού”
Η νησιωτικότητα δεν είναι μια ρομαντική εικόνα, είναι καθημερινή μάχη με το φυσικό περιβάλλον.
Η ανθεκτικότητα των νησιών δεν είναι τεχνικό θέμα, είναι εθνική στρατηγική.
Χρειάζεται:
Δεσμευμένο πολυετές πρόγραμμα αντιδιαβρωτικών και λιμενικών έργων.
Θεσμική αποσαφήνιση αρμοδιοτήτων.
Μόνιμο Ταμείο Κλιματικής Προσαρμογής για νησιωτικές περιοχές.
Υποχρεωτική επανεπένδυση μέρους των τουριστικών εσόδων στις τοπικές υποδομές.
Η νησιωτική Ελλάδα δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπίζεται ως εποχικό προϊόν.
Αντίθετα είναι ζωντανές κοινωνίες και πρέπει να παραμείνουν ζωντανές. Η νησιωτική Ελλάδα είναι τα σύνορα μας, είναι παραγωγικοί κόμβοι, είναι θαλάσσια οικονομία.
Αν δεν υπάρξει σοβαρός σχεδιασμός, κάθε χειμώνας θα γράφει το ίδιο ρεπορτάζ και κάθε καλοκαίρι θα προσποιούμαστε ότι δεν θυμόμαστε.
«Στο περιγιάλι το κρυφό
κι άσπρο σαν περιστέρι
διψάσαμε το μεσημέρι·
μα το νερό γλυφό.»
Γιώργος Σεφέρης
Σε ποιον θα χρεώσουμε άραγε το γλυφό νερό;