Η Ιερά Μητρόπολη Σύρου, συμμετέχουσα στις επετειακές εκδηλώσεις για την επέτειο 200 ετών από την ονοματοδοσία της Ερμουπόλεως, κατόπιν αδείας και ευλογίας του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ. Ιερωνύμου Β΄ και ύστερα από παρακλητικό αίτημα του Σεβασμιωτάτου κ. Δωροθέου Β΄,υποδέχεται το εσπέρας του Σαββάτου, 18 Απριλίου, στον επί του εμβληματικού λόφου του Βρoντάδου πανηγυρίζοντα Ιερό Ναό της Αναστ?σεως του Σωτήρος την περίπυστη ιερά και θαυματουργή Εικόνα της Παναγίας Ατταλειωτίσσης, ή και Παναγίας της Ελεούσης Κύκκου της Ατταλείας ή και ΤζίκοΠαναγίας, όπως αποκαλείται από τους Ατταλειώτες, σύμφωνα με το κυπριακό γλωσσικό ιδίωμα και όπως μέχρι σήμερα αναφέρεται από τους απογόνους των Ατταλειωτών προσφύγων.
Κατά την επικρατούσα προφορική παράδοση μεταξύ των Ατταλειωτών προσφύγων, κυρίως της πρώτης γενεάς, η εικόνα της ΤζίκοΠαναγιάς, που βρισκόταν στην Αττάλεια της Παμφυλίας, ήταν έργο του Ευαγγελιστού και Αποστόλου Λουκά.
Σύμφωνα με την έρευνα πολλών και διαφόρων νεότερων επιστημόνων, η πρωτότυπη εικόνα που κατά την παράδοση είναι έργο του Ευαγγελιστή Λουκά, είχε μεταφερθεί, κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, μέσω Αιγύπτου στην Αττάλεια.
Σε κείμενο του Ακάκιου Σαββα τη (τέλη 12ου–αρχης 13ου αιώνος) που δημοσίευσε ο Οδυσσέας Λαμψίδης (βλ. και Μαρίας Χρόνη, ιστόρησις της Θεοτόκου στη Μικρασιατική παράλια της Μεσογείου, έκδοση Εταιρείας Μεσογειακού Πολιτισμού, Αθήνα, 2014), στον Mητροπολιτικό Ναό της Αττάλειας, βρισκόταν η «υπο του Ευαγγελιστού Λουκά ιστορηθείσα εικόνα της Θεοτόκου», η οποία έφερε την γραπτή επωνυμία «Μήτηρ Θεού η Αιγυπτία».
Ο χαρακτηρισμος Αιγυπτία θεωρείται ότι οφείλεται στην μεταφορά της εικόνας από τον Απόστολο Βαρνάβα στην Αττάλεια, μέσω Αιγύπτου.
Αναφέρεται ότι η σύζυγος του αυτοκράτορα Θεοδοσίου του Α΄, Πλακίλλα (325-375), προσέφερε στην θαυματουργή εικόνα «ιμάτιον πορφυρούν», το οποίο ο επίσκοπος της Αττάλειας κρέμασε σε περίοπτο σημείο του Μητροπολιτικού Ναού της Αττάλειας και φυλασσόταν εκεί μέχρι και τον ενδέκατο αιώνα.
Η θαυματουργή αυτή εικόνα προκειμένου να προστατευθεί από πειρατικές επιδρομές που συνεχώς απειλούσαν και ερήμωναν τις παραλιακές πόλεις της Μεσογείου μεταφέρθηκε για ασφάλεια στην Ιερά Μονή Κύκκου, στην Κύπρο.
Τον δέκατο έβδομο αιώνα η Ιερά Μονή Κύκκου δώρισε αντίγραφο της πρωτοτύπου Ιεράς Εικόνας στο Μετόχι που είχε στην Αττάλεια, και μέχρι το 1922 φυλασσόταν στον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου της Αττάλειας.
Η μεγάλη ευλάβεια και ευσέβεια των Ατταλειωτών προς την Μητέρα του Κυρίου μας και την εικόνα Της αποδεικνύεται και από το περίτεχνο ασημένιο κάλυμμα που την σκεπάζει από τον δέκατο όγδοο αιώνα.
Η εικόνα αυτή της ΤζίκοΠαναγίας επιτελούσε πολλά θαύματα στους επικαλουμένους την μεσιτεία και βοήθειά της, ακόμη και σε αλλοεθνείς.
Ετιμάτο η μνήμη της στις 8 Σεπτεμβρίου, ημέρα του Γενεσίου της Θεοτόκου.
Τέλη του δέκατου ένατου αιώνα, σε ολονυκτία παραμονής της Κυριακής των Μυροφόρων, στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου Αττάλειας προσευχόμενη παράλυτος γυναίκα θεραπεύθηκε πλήρως και περπάτησε.
Από τότε καθιερώθηκε να εορτάζεται πανηγυρικά η θαυματουργή εικόνα της ΤζικοΠαναγίας την Κυριακή των Μυροφόρων, την δεύτερη Κυριακή μετά το Πάσχα.
Η θαυματουργή εικόνα της ΤζικοΠαναγίας και Ατταλειώτισσας, που φυλάσσεται σήμερα στον Ιερό Ναό της Κοιμήσεως Θεοτόκου στον Ταύρο Αττικής είναι τύπος της Ελεούσης.
Έχει διαστάσεις 75 εκ. επί 55 εκ. Στο κέντρο της Εικόνας απεικονίζεται η Θεοτόκος, που κρατά στο δεξί χέρι Της τον Χριστό και έχει το πρόσωπό Της στραμμένο προς τον Υιό Της. Στην δεξιά πλευρά της εικόνας απεικονίζεται η μορφή του Ευαγγελιστού Λουκά, ο οποίος φέρεται στραμμένος προς την Θεοτόκο, βαστώντας έναν αγιογραφικό κάλαμο, δημιουργώντας την εντύπωση ότι ζωγραφίζει την εικόνα. Δεξιά και αριστερά της κεφαλής της Θεοτόκου απεικονίζονται οι Αρχάγγελοι Μιχαήλ και Γαβριήλ.
Στο επάνω μέρος της εικόνας απεικονίζεται η Αγία Τριάς, σε μορφή Συνθρόνου, περιστοιχιζόμενη από αγγελικά τάγματα. Όλη η εικόνα είναι καλυμμένη με πουκάμισο από ασήμι, σε πολλά σημεία επιχρυσωμένο, ενώ η κεφαλή της Θεοτόκου φέρει βασιλικό στέμμα, σκαλισμένο με πολύτιμους λίθους.
Η επιγραφή στο κάτω μέρος και στο κέντρο αναφέρει: «ΔΕΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΟΥΛΩΝ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΤΩΝ ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ 1875 ΜΑΡΤΙΟΥ 20» και η δεύτερη στην κάτω αριστερή πλευρά σε καραμανλίδικη γραφή αναφέρει «ΠΟΥΚΟΝΑΝΙΝ ΟΥΣΤΑΣΙ ΛΟΥΚΑ ΓΙΑΠΝΙ ΙΛΙΟΝ ΚΟΥΛΛΟΥΚΑΡ ΤΙΑΘΗΤΙΛΑΝ» σε μετάφραση ο τεχνίτης της εικόνας είναι ο Λουκάς, επιστήθιος φίλος του Χριστού. Μάρτιος 1879.
Η Εικόνα αυτή ήταν και παραμένει το παλλάδιον των Ατταλειωτών και πάντων των Μικρασιατών προσφύγων, ιδίως των καταγομένων από την νοτιοδυτική πλευρά της Μικράς Ασίας, ήτοι των περιοχών Παμφυλίας και Πισιδίας.
«Πάντων θλιβομένων η χαρά, και αδικουμένων προστάτις και πενομένων τροφή, ξένων τε παράκλησις και βακτηρία τυφλών ασθενούντων επίσκεψις, καταπονουμένων σκέπη και αντίληψις και ορφανών βοηθός», και στην τουρκική έκφραση και γλώσσα των Ατταλειωτών: Παναγιάμ Καντίμ Παναγιάμ!
Με την μικρασιατική καταστροφή και τον αναγκαστικό εκπατρισμό των Ατταλειωτών από την προαιώνια πατρίδα τους, ο ηρωικός Εφημέριος του Ναού των Εισοδίων της Θεοτόκου, της Μεγάλης Παναγιάς, της Αττάλειας, ιερεύς Παγκράτιος Τανταλίδης, αδελφός του τότε Μητροπολίτου Πισιδίας Γερασίμου Τανταλίδη, μαζί με τον παιδονόμο των Σχολείων της Αττάλειας Παναγιώτη Χατζηεσμέρη, μέσα στην γενική θλίψη της μεγάλης συμφοράς, νύχτα πήγαν στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου και πήραν την εικόνα και την μετέφεραν στο σπίτι του πατρός Παγκρατίου και την ετύλιξαν μέσα στα λίγα προσωπικά αντικείμενα που επέτρεπαν οι αρχές να πάρει μαζί του.
Έπειτα από ένα δύσκολο ταξίδι δεκαπέντε περίπου ημερών, η ιερή εικόνα μαζί με πέντε χιλιάδες ξεριζωμένα γυναικόπαιδα και ηλικιωμένους άνδρες και εφήβους με το πλοίο της σωτηρίας «Ανδρέας Άνδρου», αποβιβάστηκαν στο λιμάνι του Κατάκολου της Ηλείας και με τιμές τοποθέτησαν την εικόνα στον Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου, Πύργου, της Ηλείας.
Η είδηση της σωτηρίας της εικόνας και ότι βρίσκεται στον Πύργο, θεωρήθηκε σαν άλλο ένα μεγάλο θαύμα της ΤζίκοΠαναγιάς και γέμισε με πίστη, ελπίδα και χαρά όλους τους ξεριζωμένους Ατταλειώτες και αυτούς που ήδη είχαν αποβιβαστεί στον Πύργο, αλλά και τις περίπου άλλες πέντε χιλιάδες ψυχές που απεβιβάστηκαν στην Ρόδο και στην Ερμιόνη της Τροιζηνίας.
Μετά την αστική αποκατάστασή τους οι πρόσφυγες πλέον Ατταλειώτες, που εγκαταστάθηκαν στους προσφυγικούς οικισμούς της Πλάκας, του Ασυρμάτου, του Ταύρου, των Πετραλώνων, της Νέας Ιωνίας, της Καισαριανής και του Υμηττού, στα τέλη του 1923 έστειλαν στον Πύργο της Ηλείας επιτροπή αποτελούμενη από επιφανή μέλη της Ατταλειώτικης κοινωνίας, τους: Ευθύμιο Δανιηλίδη, Ευφραίμιο Δανιηλίδη και την δασκάλα της Αττάλειας, Ευφροσύνη Τανταλίδου, ανιψιά του τελευταίου Μητροπολίτη Πισιδίας πριν από την καταστροφή, Γερασίμου Τανταλίδη, η οποία παρέλαβε και μετέφερε στην Αθήνα την εικόνα.
Η περίπυστος εικόνα αρχικά στεγάστηκε στον Ιερό Ναό του αγίου Φιλίππου στο Θησείο και παρέμεινε εκεί μέχρι τον Αύγουστο του 1929.
Λόγω της εγκατάστασης των περισσοτέρων Ατταλειωτών στα τότε ονομαζόμενα Σφαγεία και αργότερα συνοικισμός Ταύρου, όνομα προς ανάμνηση της μεγάλης οροσειράς του Ταύρου, που περιβάλλει την Αττάλεια, για να τους θυμίζει την αγαπημένη πατρίδα τους, κατασκευάσθηκε πρόχειρος Ιερός Ναός από ευτελή υλικά λόγω περιορισμένων οικονομικών πόρων και μετέφεραν και ενθρόνισαν εκεί την ιερά εικόνα της Παναγίας στις 25 Αυγούστου 1929.
Πρώτος εφημέριος του Ιερού αυτού Ναού, ο Ατταλειώτης παπά Γιώργης Καπόγλου, πρώην εφημέριος του Ναού των Εισοδίων της Θεοτόκου στην Αττάλεια.
Μετά την λήξη του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου ιδρύθηκε η «Ένωσις Ατταλειωτών και Αλλαϊωτών», η οποία ανέλαβε την ανέγερση νέου περικαλλούς Ιερού Ναού. Στην ιδιαίτερα αυτή δαπανηρή και μεγάλη προσπάθεια, τέθηκε επικεφαλής της ερανικής επιτροπής ο αοίδιμος Μητροπολίτης Πατάρων Μελέτιος.
Με καταγωγή από την Σπάρτη της Πισιδίας, η μεγάλη αυτή φυσιογνωμία του Μικρασιατικού Ελληνισμού, ο λευκανθής επί των επάλξεων, ο άγιος των Πισιδών και άλλοτε βοηθός Επίσκοπος του Μητροπολίτη Πισιδίας στην Αττάλεια και διευθυντής και καθηγητής των Σχολείων της Αττάλειας, βοήθησε τα μέγιστα στον στόχο της ανέγερσης του Ιερού Ναού.
Ο Ατταλειώτης βιομήχανος Μιχαήλ Πεχλιβανίδης χρηματοδότησε την αρχιτεκτονική μελέτη και με την βοήθεια του ιερέως Σταύρου Εφραιμίδη και των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου, Στρατή Τουστσόγλου, Γεώργιου Χατζηνικολάου, Νίκου Παπάζογλου, Σίμωνος Ησαϊα, Ανδρέα Κεχαγιά και άλλων πολλών Ατταλειωτών, ακόμη και εγκατεστημένων στο εξωτερικό, στήριξαν με όλους τους τρόπους την μεγάλη αυτή προσπάθεια και ο Ιερός Ναός θεμελιώθηκε το 1967 και εκεί βρίσκεται σήμερα αποθησαυρισμένη η Ιερή και θαυματουργή εικόνα της ΤζίκοΠαναγιάς, της Παναγίας Ατταλειώτισσας που μέχρι τις ημέρες μας θαυματουργεί στους εν πίστει προσκυνούντας αυτήν και υπό τη σκέπη Της καταφεύγοντας.
Η έλευση του ιστορικού αυτού σεβάσματος του Μικρασιάτικου Ελληνισμού στην Ερμούπολη, μια πόλη που συν-ίδρυσαν και Μικρασιάτες πρόσφυγες, καθώς αυτή εορτάζει τα 200 χρόνια από την ονοματοδοσία της, αποτελεί για όλους μια αφορμή να αφουγκραστούμε τα βάσανα της προσφυγιάς, να συναισθανθούμε την ηθική δύναμη των προγόνων μας και να συνεργαστούμε για την πρόοδο και την προκοπή της Ερμούπολης!